Het duurt heel even voordat de hersenen van de medewerkers en studenten in een lokaal in het Gorlaeusgebouw registreren wat hun ogen zien. Een golf van verbijstering trekt door het zaaltje. ‘Oooh’, klinkt het geschrokken. Op een foto die de Soedanese hoogleraar natuurkunde en activist Siddig Tawer Kafi (67) op het scherm toont, houdt een militair in één hand een mes en in de andere… een afgesneden hoofd.

Het gezicht van de onthoofde man is onscherp gemaakt, maar toch komt het beeld van de Soedanese burgeroorlog keihard binnen. ‘Ik weet het’, reageert Tawer Kafi. ‘Het is vreselijk.’ Hoogleraar experimentele natuurkunde Tjerk Oosterkamp, die de bijeenkomst in het Gorlaeus heeft georganiseerd, klikt de foto weg. ‘Ik zie dat het mensen van streek maakt.’

‘Het spijt me dat ik het toon’, verzucht Tawer Kafi. ‘Ik twijfelde erover om het beeld in mijn presentatie te stoppen. Maar dit is wat er in mijn land aan de hand is.’

Het Leidse Instituut voor Natuurkunde (LION) heeft een band met Soedanese fysici. De connectie werd gelegd door de in 2011 overleden natuurkundige Mart Durieux, die een uitwisseling begon van Leidse en Soedanese studenten (zie kader).

Tawer Kafi was een van hen. Van 1998-2003 deed hij onderzoek in Leiden en promoveerde later in Soedan. Hij is nu verbonden aan de Al Neelain universiteit in de hoofdstad Khartoum.

Het doel van deze bijeenkomst is bewustwording over de oorlog, legt Oosterkamp uit. ‘Ik weet niet hoe je een TikTok-filmpje maakt dat viraal gaat. Het enige w at ik kan doen is mensen uitnodigen die kunnen vertellen wat er speelt. Tegen mijn vrouw heb ik gezegd dat ik al blij zou zijn als er vijf mensen zouden komen opdagen.’ Er zitten er meer dan twintig. De aanwezigen willen vooral weten wat er nou precies aan de hand is Soedan. ‘Tot mijn schaamte weet ik er heel weinig van’, zegt een van hen.

Het begon in 2018 met een succesvolle volksopstand tegen dictator Omar al-Bashir, legt Tawer Kafi uit. ‘Er kwam een overgangsregering en er werd een raad voor transitie van soevereiniteit opgezet, waarvan ik lid ben. In de raad zaten burgers en militairen, en het was onze taak om het land naar een democratie te leiden.’

Zover kwam het niet. Twee van de militairen in de raad, Mohamed Hamdan Dagalo Musa– beter bekend als Hemedti – en legerleider Abdel Fattah al-Burhan, maakten in 2021 met een coup een einde aan het democratiseringsproces. ‘Er kwam verzet van de bevolking maar de militairen drukten die opstand met veel geweld de kop in.’

Tussen de tijdelijke bondgenoten Al-Bahan en Hemedti ontstond vervolgens ook een conflict. ‘Beide leiders zeggen op te komen voor de democratie en de waardigheid van het Soedanese volk. Uiteraard is daar geen sprake van.’

Hemedti en zijn paramilitaire organisatie Rapid Support Forces (RSF) ging de strijd aan met de Sudanese Armed Forces (SAF) van Al-Burhan en het land belandde in een bloedige burgeroorlog. 

Al klopt die term eigenlijk niet, stelt Tawer Kafi. ‘Het is geen “traditionele” strijd waar twee legers tegenover elkaar staan, maar een oorlog tegen de bevolking. De RSF en de SAF vermoorden onschuldige burgers en verwoesten infrastructuur. Alles gaat eraan: winkels, scholen, ziekenhuizen en universiteiten.’

Beide partijen schenden massaal de mensenrechten en maken zich schuldig aan moordpartijen en verkrachtingen. ‘Burgers worden door de RSF ervan verdacht de SAF te steunen, en de SAF verdenkt diezelfde burgers dan weer de RSF te steunen. Het kan ook van dag tot dag veranderen. De gevolgen zijn tragisch.’

Niet alleen zijn er al veel doden gevallen, naar schatting 150.000, maar er is ook een gigantische vluchtelingenstroom op gang gekomen. Volgens vluchtelingenorganisatie UNHCR zijn er 11,9 miljoen mensen op de vlucht en is een op drie Soedanezen ontheemd. ‘Het wordt door de VN omschreven als de grootste humanitaire crisis in de wereld.’

Ook Tawer Kafi is gevlucht. ‘In Soedan ben ik niet veilig, want ik vraag aandacht voor de oorlog, dat maakt je heel kwetsbaar. Daarom woon ik nu in Egypte, niet alleen vanwege de geweldsdreiging maar ook omdat ik mijn zoons goed onderwijs wil laten volgen.’

Hij laat beelden zien van zwaar beschadigde gebouwen van zijn universiteit in Khartoum. Er zitten kogelgaten in de muren, en vrijwel al het instrumentarium is kapot. ‘Het gaat veel tijd en geld kosten om dat te herbouwen’, zegt Oosterkamp. Tawer Kafi: ‘We moeten weer vanaf nul beginnen.’ Studenten halen ondanks alle ellende nog steeds diploma’s. ‘We zijn nooit opgehouden met online colleges en afstuderen.’

Ook andere landen spelen een belangrijke rol in de strijd. De SAF krijgt militaire hulp van Egypte. De Verenigde Arabische Emiraten steunen de RSF. Soedan heeft veel goudmijnen. De Emiraten onttrekken enorme hoeveelheden goud uit Soedan. ‘Beide Soedanese kampen hebben hun eigen businessmodel’, aldus Oosterkamp. ‘Hoe groter de chaos is, des te eenvoudiger is het om te verdienen.’

In de hoop de internationale gemeenschap wakker te schudden nam Tawer Kafi onlangs deel aan de derde Internationale Soedan Vredesconferentie in Berlijn. ‘Nederland en de EU moeten druk uitoefenen op de strijdende partijen en hun bondgenoten om tot vrede te komen. Maar eerst moet iedereen weten wat er eigenlijk aan de hand is.’

Oosterkamp: ‘Als mensen met een toestel van Emirates naar Dubai vliegen voor een leuke vakantie, moeten ze zich realiseren dat dat dezelfde figuren zijn die de genocide in Darfur (het westelijk deel van Soedan, red.) steunen. Als die connectie eenmaal gemaakt is, voert dat de druk al wat op.’

Ook de universiteit kan helpen, vervolgt hij. ‘We zijn bezig met plannen om onze kennis te delen met gevluchte Soedanese studenten, zodat zij de kans krijgen om hun opleiding te vervolgen. Als er een internetverbinding is op de plekken waar ze zijn, kunnen we ze linken aan Leidse studenten die een vergelijkbare opleiding volgen.’

‘Het is fijn om even terug in Leiden te zijn’, besluit Tawer Kafi. ‘Het is alleen jammer dat ik hier ben om een treurig verhaal te vertellen. Laten we de volgende keer samenkomen in een Soedan… zonder oorlog.’