‘Het is pas maart’, schrijft een geanonimiseerde medewerker van de Leidse universiteit in het voorjaar van 2025 in een mail, ‘maar er wordt al gesproken over de deelname van GNSV aan de El Cid. Dit zal wel weer de nodige tijd en aandacht gaan vragen komend jaar.’
Het bericht is onderdeel van een pakket aan documenten dat de universiteit heeft vrijgegeven na een WOO-verzoek over de omstreden Groot-Nederlandse Studentenvereniging (GNSV), die in 2024 en 2025 een kraam wil op de informatiemarkt tijdens de introductieweek.
De documenten geven een beeld van een universiteit die niet goed weet hoe om te gaan met de aanwezig van de radicaal-rechtse vereniging. Opmerkelijk, want uit de documenten blijkt wel dat er duidelijke kaders bestaan over deelname van derden aan de El Cid-week, én dat er vanuit meerdere kanten met de universiteit zorgen zijn gedeeld over de vereniging die volgens sommige experts als extreemrechts moet worden gekwalificeerd.
Zo stelde universiteitsraadspartij DSP-SC in september 2024 raadsvragen waarin ze de deelname van de vereniging bekritiseren. In de vraag wijst de raadspartij op banden van de GNSV met de Geuzenbond, een organisatie die door de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid als extreemrechts is aangeduid.
DSP-SC wijst verder nog op een artikel van de Volkskrant waarin wordt ingegaan op de racistische en antidemocratische ideeën van de GNSV en banden met nationale en internationale organisaties zoals de Action Radar Europe en de neonazistische Patriot Front.
Wapenbezit
De GNSV krijgt landelijke bekendheid als een Nijmeegs (en voormalig Leids) lid in augustus 2025 wordt opgepakt op verdenking van wapenbezit en het vervaardigen van (onderdelen van) wapens en munitie. In februari van dit jaar is hij door de rechter tot twee jaar cel veroordeeld, waarvan een jaar voorwaardelijk.
Ook zijn er na elke deelname van de GNSV aan de infomarkt protesten geweest tegen de deelname. Dit jaar gooide een actievoerder een stinkbom naar de kraam van de GNSV. Een jaar eerder werd de stand bekogeld met compost.
Uit de documenten blijkt dat de universiteit ook op de hoogte was van de activiteiten van de GNSV, zoals de zogenaamde ‘Boer Lives Matter’-borrel, verwijzend naar het niet-kloppende en racistische idee dat witte boeren in Zuid-Afrika slachtoffer zouden zijn van een genocide.
Verder plaatste de GNSV in maart 2025 een foto op haar Instagram-account met daarop twee posters op een prikbord in een universiteitsgebouw met daarop een aankondiging van een manifestatie in Gent met de titel ‘Generatie Remigratie’. Deze bijeenkomst werd georganiseerd door de radicaal-rechtse Vlaamse Nationalistische Studentenvereniging. Op de posters is een opstijgend vliegtuig te zien dat wordt uitgezwaaid door een juichende massa. Een vrouw toont een protestbord met daarop de tekst ‘Buitenlandse verkrachters buiten’. Aangezien de post bij de WOO-stukken zit, heeft de universiteit deze post van de GNSV gezien.
De stukken citeren verder een onderzoeker van bureau NTA, dat zich bezighoudt met radicalisering en politiek extremisme en door de universiteit wordt geraadpleegd. Deze zegt dat ‘de vereniging veel extreemrechtse elementen bevat’ en dat deelname aan de El Cid ertoe kan leiden dat ‘extreemrechtse ideeën normaliseren, doordat ze een plek krijgen op een fatsoenlijk, gelegitimeerd podium’.
Ook op andere plekken binnen de universiteit leidt de aanwezigheid van de GNSV tot ongemak. Lerarenopleiding ICLON wil een lid van de GNSV niet toelaten tot de lerarenmaster, zo blijkt uit de stukken. ‘De opleiding wil niet met dit gedachtengoed geassocieerd worden. En daarnaast willen we ook niet dat dit gedachtegoed op middelbare scholen verder verspreid wordt.’
Het is volgens de opleiding sowieso nutteloos om het lid toe te laten, omdat geen school hem een stageplek zou willen bieden en hij de opleiding dus niet met goed gevolg kan afronden.
De universiteit laat in een reactie weten dat de betreffende student later wel is toegelaten tot de opleiding, nadat hij duidelijk had aangegeven zijn persoonlijke overtuigingen niet uit te dragen voor de klas.
Geen grond
Uit de documenten blijkt ook dat de universiteit op verschillende momenten wel degelijk overweegt of de GNSV kan worden geweerd, maar er lijkt al snel geconcludeerd te worden dat daar geen grond voor is. ‘Een vereniging is niet afhankelijk van toestemming van de universiteit om een vereniging te stichten’, laat de universiteit weten in een reactie op het artikel in de Volkskrant. ‘Het toestaan van deelname aan de informatiemarkt moet dan ook niet als zodanig worden gezien.’
Afgelopen zomer zei de universiteit alsnog de toelatingseisen voor de infomarkt van de El Cid-week te heroverwegen. Rector Sarah de Rijcke noemde de deelname tijdens een universiteitsraadsvergadering ‘een terugkerende zorg’.
‘We hechten heel veel waarde aan de vrijheid van meningsuiting’, stelde de rector. ‘Het respectvol verschillen van mening hoort daarbij. Dat betekent niet dat we het gedachtegoed van bepaalde verenigingen onderschrijven; dat is absoluut niet het geval. We willen geen plek zijn die bijdraagt aan haatzaaien, discriminatie, racisme en geweld.’
Maar heroverwegen van richtlijnen lijkt helemaal niet nodig. Uit de WOO-stukken blijkt namelijk dat de huidige toelatingseisen al mogelijkheden bieden om een partij te weren van de infomarkt. Zo staat er onder andere dat ‘de samenwerkende partij geen schade dient toe te brengen aan de goede naam van betrokken onderwijsinstellingen of de introductieweek’ en ‘de samenwerkende partij zich niet schuldig maakt aan het gebruik van opruiende teksten die kunnen aanzetten tot of bijdragen aan haat, geweld, racisme en discriminatie’.
Uit de documenten is niet op te maken waarom volgens de universiteit de vereniging niet op basis van de richtlijnen geweerd kan worden. Mare vroeg de universiteit om opheldering. Het college is er niet van overtuigd dat de GNSV de grenzen omschreven in de richtlijnen heeft overschreden, laat woordvoerder Mischa van Vlier weten in een reactie.
‘De universiteit had ten tijde van de besluitvorming geen concrete signalen ontvangen dat deze organisatie de richtlijnen voor deelname aan de informatiemarkt aantoonbaar had overtreden’, aldus Van Vlier. ‘Een bepaald politiek gedachtengoed alleen is bovendien geen grond voor uitsluiting. De universiteit is immers geen politieke organisatie met een bepaalde signatuur of voorkeur.
‘Op basis van de huidige richtlijnen was er dus geen grond voor uitsluiting. En op dit moment zijn die richtlijnen het enige handvat waarmee de universiteit kan werken.’
Extinction Rebellion
Ook opvallend: in de WOO-stukken lijken de overwegingen of de GNSV mag worden toegelaten, te worden gekoppeld aan deelname van klimaatactiegroep Extinction Rebellion (XR) aan de infomarkt.
Uit het vrijgegeven document ‘Analyse mogelijke uitsluiting partijen El Cid’ heeft het bestuur van de introductieweek verschillende scenario’s uitgewerkt waarin beide, alleen XR, of geen van beide groepen mee mogen doen.
Zo is volgens de uitwerking een voordeel van deelname van beide groepen dat ‘elke partij die toegevoegde waarde heeft voor de deelnemer welkom is (inclusief)’. Een nadeel is volgens het bestuur dan weer dat ‘XR en GNSV allebei een actuele gevoelige reputatie in het nieuws hebben’. Maar uitsluiting van alleen GNSV wordt weer als lastig gezien. ‘Hoe verdedig je dit als je wel vrijheid van meningsuiting wil behouden?’
Van Vlier ontkent echter dat XR en GNSV worden gelijkgeschakeld. ‘De twee genoemde organisaties worden niet met elkaar vergeleken’, beweert hij. Volgens hem wordt in de stukken ‘duidelijk aangegeven’ dat het om een ‘separate casus’ gaat.
Dat lijkt een semantische discussie. Want het klopt weliswaar dat er in het document ‘Infomarkt overleg partijen El Cid bijlage overwegingen deelname’ een tussenkop luidt: ‘Separate casus: Extinction Rebellion’. Maar daaronder wordt de parallel met GNSV juist wél getrokken: ‘Staat los van de GNSV als concrete aanleiding, maar goed ter informatie dat Extinction Rebellion afgelopen jaar wel aanwezig mocht zijn.
Dit jaar zullen zij ongetwijfeld ook weer een aanvraag doen, in dit licht (en van andere vergelijkbare partijen — die tot burgerlijke ongehoorzaamheid oproepen en dit zelf ook tot uitvoering brengen) is het goed de aanvraag van GNSV in dit licht te bekijken.’
Gesprekken
Het college van bestuur zit met de kwestie in de maag. ‘De universiteit beseft natuurlijk terdege dat deelname van de GNSV aan de informatiemarkt tot onrust en bezorgdheid binnen delen van onze gemeenschap heeft geleid’, aldus Van Vlier. ‘Dit nemen wij zeer serieus. Leden van het college hebben onlangs enkele gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van onze gemeenschap die moeite hebben met deelname van de GNSV. Deze gesprekken krijgen tijdens het komend academisch jaar een vervolg. Ook willen wij in gesprek gaan met vertegenwoordigers van de GNSV zelf.’
‘Ondertussen roepen wij leden van onze universitaire gemeenschap op om, wanneer zij worden geconfronteerd met zaken die in strijd met onze regels zouden zijn, dit bij de universiteit te melden. Binnen onze universitaire gemeenschap is geen enkele ruimte voor het aanzetten tot discriminatie of geweld.’