‘Mensen denken dat queer-gedrag heel “exotisch” is’, vertelt Werner de Gier. ‘Ze zijn vaak verbaasd als ze horen dat het homoseksuele gieren-koppel in Artis geen uitzondering is in de natuur.’

Sterker nog: ook in je achtertuin leven dieren die LHBTQIA+ zijn. ‘Naaktslakken zijn bijvoorbeeld hermafrodiet en futen onderhouden zelfs langdurige queer relaties’, aldus de marien ecoloog die is verbonden aan Naturalis en op 17 mei een lezing geeft in het Wereldmuseum Leiden over queerness in het dierenrijk.

Er zijn talloze voorbeelden te vinden van homostellen of lesbische koppels. ‘Vrouwelijke Japanse makaken onderhouden hele lange lesbische relaties met elkaar en verdwijnen soms maandenlang met z’n tweeën in het bos voor het paringsritueel.

‘Mijn persoonlijke favoriet, de rotshanen, onderhouden lange homoseksuele relaties. We dachten eerst dat een mannetjesvogel het van een ouder mannetje leerde en dat ze dan vervolgens tijdelijk samen waren, maar ze bleken voor eeuwig bij elkaar te blijven, zonder de noodzaak een ei te leggen. Sommige mensen willen niet vergeleken worden met een hyena, gier of slak, maar ik vind de vergelijkingen juist prachtig. Ik herken me echt enorm in de rotshaan!

‘Het is moeilijker aan te tonen dat er groepen dieren zijn die géén queer gedrag vertonen dan wel. Je komt het overal tegen, en daarom is het zo raar dat dat door mensen als “onnatuurlijk” wordt beschreven.’

Dat de samenleving dat niet weet, is geen toeval. ‘Wetenschappers hebben honderd jaar geleden al bepaald dat het publiek er niet klaar voor was. Zo zijn er brieven tussen wetenschappers opgedoken die op expeditie waren op de Zuidpool en corresponderen over “de goddeloze dingen die pinguïns met elkaar doen”, en dat deze informatie “niet uitgegeven mag worden”. Dat gedrag is destijds dus met opzet niet naar buiten gebracht, omdat het publiek dat niet aan zou kunnen. Hierdoor zijn papers over dit onderwerp blijven liggen bij prestigieuze journals.’

Dat is een gemiste kans, vindt De Gier. ‘We hebben daar echt iets laten liggen. Als we in die tijd hadden gezegd: dit gebeurt ook gewoon in het dierenrijk, dan waren we misschien nu niet nog aan het praten over homorechten.’

Voortplanting

Queergedrag onder dieren lijkt vanuit een menselijk perspectief op de natuur ‘zinloos’: het hindert de voortplanting. ‘Maar dieren onderhouden niet alleen langdurige relaties voor de voortplanting, het zit complexer in elkaar. Daarnaast is bij ons mensen een relatie heel erg gelinkt aan romantische gevoelens, maar we kunnen voor dieren niet invullen wat de aard van de relatie is en welke emoties ze hierbij hebben. Daarom spreek ik ook van queer gedrag, meer weten we nog niet.’

Daarnaast hebben sommige koppels al een oplossing voor hun onvermogen tot voortplanting: ‘Bij twee vrouwtjeszwanen is de een vaak al klaar om een ei te leggen, het mannetje is dan bijvoorbeeld overleden en dan komt er een single vrouwtje in de groep waarmee het vrouwtje een relatie start. Mannetjeszwanen die seks met elkaar hebben stelen vaak een ei of een jong.’

Net als mensen spelen dieren ook met het concept ‘gender’. ‘Kleinere mannetjes van Australische zeekatten (een inktvissoort) hebben een unieke manier ontwikkeld om schijnbaar van geslacht te veranderen in een soort onderwater dragshow. De grotere mannetjes hebben een harem van vrouwen achter zich en maken de dienst uit. Om een kans te maken bij de vrouwtjes ‘verkleden’ de kleine mannetjes zich als vrouwtje, vervolgens paart het kleine mannetje in het geheim met het vrouwtje achter de rug om van het grote mannetje. In wetenschappelijke taal wordt dit een sneaky fucker genoemd.’

Er bestaan ook veel diersoorten die bij geboorte geen gedefinieerd geslacht hebben. ‘Wijngaardslakken hebben een zogenaamde liefdespijl, een verharde kalkstructuur in het geslachtsapparaat in de nek, waarmee ze in de andere partij prikken waarop in het slachtoffer feromonen worden afgegeven die kortweg bepalen dat de geprikte slak het vrouwtje is geworden. De “verliezer” neemt de eierproductie op zich, een intensieve klus.’

Sperma-pakketjes

Sommige beesten geven een nieuw inzicht op genderrollen, bijvoorbeeld de hengelvis, een gruwelijk uitziende diepzeevis waarvan de vrouwtjes een soort lampje op het hoofd hebben. ‘Het mannetje is een heel klein, soort wormvormig-aanhangsel dat zich in een jong stadium heeft vastgebonden aan het vrouwtje. Ze zijn niks anders dan sperma-pakketjes. Met dit soort voorbeelden fop je de Andrew Tate-generatie.’

Soms zijn mannetjes helemaal overbodig. Voortplanting kan bij sommige soorten zelfs zonder enige mannelijke inbreng plaatsvinden, middels zogeheten ‘parteno genese’, aseksuele voortplanting. ‘Onder wormslangen en gekko’s zijn nog geen mannetjes bekend, de voortplanting vindt daar plaats door middel van klonen. Vrouwtjesgekko’s wrijven tegen elkaar aan waarop ééntje zichzelf kloont, het jong heeft precies dezelfde genetische code als de moeder.’

De Gier zou willen betogen dat queer gedrag zowel bij dier als mens uiterst normaal is. ‘In vergelijking met mensen vertonen dieren dit gedrag veel vaker. Om die reden alleen al mag je nooit tegen iemand zeggen dat queer-zijn onnatuurlijk is.’

Werner de Gier, It’s all natural: Queer Pride in het dierenrijk. Wereldmuseum Leiden, zondag 17 mei, toegang met ticket van het museum