Iemand wordt naar Siberië gestuurd en mag één brief naar huis sturen. Met zijn vrouw spreekt hij een code af: als hij met blauwe inkt schrijft, is alles waar. Schrijft hij met rode inkt, dan is alles gelogen. De brief komt aan, volledig in blauwe inkt. ‘Het is hier geweldig! Alles is goedkoop, er is genoeg eten en de vrouwen zijn prachtig. Het enige wat ik mis, is een rode pen.’

Het is een van de beroemde grappen uit de tijd van het communisme, die cabaretier Stefan Pop regelmatig hoorde als hij bij zijn opa en oma in Roemenië was. ‘Die moppen waren voor hen een uitlaatklep. Zo konden ze elkaar vertellen wat ze vonden, zonder gepakt te worden door de geheime politie. Moppen maken in een dictatuur, daar heb ik echt respect voor. Ik zou het niet uit mijn bek krijgen als mijn leven daarmee op het spel zou staan.’

piemel

In zijn nieuwe voorstelling Genoeg over mij, op 19 mei in de Leidse Schouwburg, stelt Pop dat ook onze gedachten en meningen worden gefilterd: niet door de geheime politie, maar door het algoritme. ‘Dat bepaalt hoeveel je over jezelf kan vertellen. Je kan alles van jezelf plaatsen, maar dat wil niet zeggen dat mensen dat te zien of te horen krijgen.

Pop zegt ‘het geluk’ te hebben dat hij van de NPO – voor het programma Klikbeet – mag maken wat hij zelf wil. ‘Maar voor jonge makers die afhankelijk zijn van sociale media-inkomsten, betekent het dat ze echt andere content moeten maken en andere woorden moeten gebruiken om door dat algoritme heen te komen. Zo zeggen ze bijvoorbeeld niet piemel, maar “staaf”.

parodie

‘Wij wilden ooit een parodie maken op de peukenbus, die van Rotterdam naar Luxemburg rijdt om goedkoop sigaretten te kunnen kopen. Je wilt een kritisch filmpje maken tegen roken, maar daarbij wil je wel een sigaret laten zien. Maar op Tiktok houdt het algoritme je filmpje al tegen als je een glas wijn of een sigaret laat zien. Dus dan beslis je: hoeveel is het me waard om een filmpje te maken dat mensen toch niet zien?’

De comedian vindt het heel kwalijk dat het algoritme zoveel macht heeft en waardevolle content kan tegenhouden. ‘Als je nu gaat kijken op Tiktok heeft NPO Start daar vierhonderdduizend mensen die hun account volgen. Dan moet je voor de grap even naar beneden scrollen en kijken hoeveel mensen de afgelopen vijf dagen naar hun filmpjes hebben gekeken: zo’n achthonderd tot tweeduizend. Ik zou het algoritme het liefst helemaal stuk maken, maar dat is natuurlijk wishful thinking.’

De voorstelling begint met een filmpje waarin het lijkt alsof je op de tijdlijn van de cabaretier zit. ‘Daarin zie je allemaal mannen uit de manosphere, zodat de mensen die dat echt niet kennen, gelijk een idee krijgen van wat het is. De filmpjes zijn ook echt wel funny, want het zijn totale idioten.’

Zo zie je een Tiktok-filmpje van de zelfverklaarde ‘holistische gangster’ Nick Alper voorbijkomen waarin hij zegt: ‘Een adelaar vangt geen vliegen, gooi geen steen naar iedere hond die blaft.’ Pop: ‘Het is echt shocking dat dit aanslaat bij mensen. Als dit niet zo serieus was, was het nog wel lachen geweest. Ik heb voor de voorstelling zelf ook wat mooie nieuwe gezegden bedacht.’

Onvermijdelijk gevolg van Pops zoektocht: hij kreeg steeds meer influencers uit de manosphere te zien. ‘Mijn werk verpest wel vaker mijn algoritme. Ik heb een sketch voor Klikbeet gemaakt waarbij mijn tijdlijn werd gecheckt toen ik op huwelijksreis ging naar de Verenigde Staten. De grap was dat ik dan allemaal chicks aan het checken was op sociale media en daarvoor hadden we echt de meest ordinaire beelden gekozen. Mijn tijdlijn was een paar maanden echt totaal over de top. Kennelijk dacht mijn algoritme: ja man, dit vind jij tof, hier wil jij meer van zien.’

incel-guy

Tijdens een optreden in Spijkenisse vroeg de comedian een jongen op de eerste rij wat hij zou veranderen als hij aan de macht kwam. ‘Dat bleek echt zo’n incel-guy, want hij zei: “Nederland weer echt voor Nederlanders maken.” Zonder twijfel. Ik schrok me kapot. Ik ben niet snel uit het veld geslagen, maar ik dacht echt: what the fuck gebeurt hier?”

‘Je moet toch toegeven dat het gedachtegoed uit de manosphere resoneert bij veel jonge mannen. Ze zien online een wereld vol vrouwen en rijkdom en worden gevoelig voor uitspraken van dit soort gasten. Als je goeroe of life coach zegt: “Het is de schuld van de vrouw”, is dat natuurlijk geweldig om te horen, want dan ligt het nooit aan jezelf. Dat is de makkelijkste manier om altijd succes te hebben. Je date was een mislukking, maar dat was haar schuld. Met die gedachtesprong win je altijd. Het is heel gevaarlijk, maar wel een succesformule.’

vruchtbare grond

Mensen moeten snappen dat ze zelf ook verantwoordelijk zijn, vindt Pop. ‘Wie ben ik om kritiek te hebben op zo’n docu van Louis Theroux? Die mannen worden neergezet als een soort van freaks, maar dan lijkt het of wij er niet verantwoordelijk voor zijn als samenleving. Ik vind hen ook verschrikkelijk, maar ik denk niet: dit is raar. We doen als samenleving iets fout als dit vruchtbare grond heeft en moeten allemaal wat meer naar onszelf kijken.’

Hij had liever ‘een leuker verhaal gehad’. ‘Ik wil niet dat mensen met een kutgevoel naar huis gaan. Hoewel het allemaal heel depressief klinkt en ik niet heel optimistisch ben, is de voorstelling ook echt leuk en grappig. Ik probeer er ook maar het beste van te maken. Het is denk ik ook geen toeval dat mijn opa en oma in Roemenië zoveel moppen maakten en dat ik daar een bepaalde interesse voor heb ontwikkeld. Humor was hun manier om met de situatie om te gaan. Voor mij is dat niet anders.’

Stefan Pop, Genoeg over mij, Leidse Schouwburg, dinsdag 19 mei, 20.15 - 22.15 uur, vanaf € 20