In 2018 wordt Abdallah Omar Mahamed wakker in een ziekenhuisbed. Hij heeft een hersenbloeding gehad, twee breuken in zijn nek en zo ongeveer ‘alles in zijn lichaam’ gebroken. Zijn arm is verlamd. Lopen kan hij niet meer, normaal praten evenmin.
Naast zijn bed staat een vrouw. Een arts vraagt of hij weet wie zij is. Hij antwoordt: ‘Dat is mijn moeder toch?’
Acht jaar later kan Mahamed (31) zich niets meer van dat moment herinneren. ‘Die periode na het ongeluk is één grote blur voor mij. Ik werd opnieuw geboren en moest alles opnieuw leren.’
Mahamed, dan begin twintig, heeft voor het ongeluk te veel gedronken en is toch achter het stuur gestapt. Hij botst frontaal op een andere auto. De inzittenden daarvan blijven ongedeerd. Zelf ligt hij een week in coma. ‘Ik leefde in die tijd heel roekeloos. Het boeide me allemaal niks en mijn leven was doelloos.’
Maanden in bed
Maandenlang ligt hij in een bed in de woonkamer van zijn moeder. ‘Ik kon niet eens naar boven. Ik lag alleen maar recht voor me uit te kijken en dacht: waarom ben ik hier teruggehaald?’
In de theatervoorstelling SCHULD neemt hij het publiek mee door zijn eigen leven: van zijn turbulente jeugd en het ongeluk tot de theateracademie en de torenhoge schulden die zich opstapelden, iets wat hij jarenlang verborgen hield.
‘Voor het ongeluk maakte ik komische sketches op Instagram.’ Daarmee kreeg hij twaalf jaar geleden zo’n 40.000 volgers, onder wie Jandino Asporaat. ‘Destijds zei hij: “Appi, ga studeren. Jij hebt iets in je, maar je hebt meer gronding nodig. Je moet weten wat je vertelt.” Toen ik al die maanden niet uit bed kon komen, bleef dat advies maar door mijn hoofd gaan.’
Op een dag roept hij zijn moeder bij hem. ‘Ik zei: “Mam, het maakt me niet uit wat jij denkt: zodra ik weer kan lopen, ga ik auditie doen voor de theateracademie. Ik ga wat maken van mijn leven.”’ Haar antwoord verrast hem. ‘Ze zei: “Ik ben zo blij dat jij überhaupt nog leeft, ga dat doen.”’
straatschoffie
Als hij is hersteld en wordt toegelaten tot de theateracademie in Tilburg verandert Appi, zoals hij zichzelf jarenlang noemt, steeds meer in Abdallah. ‘Appi was een roekeloze jongen die graag ergens bij wilde horen, straattaal sprak en geregeld werd geschorst. Op de academie werd ik weer helemaal gekneed. Ik moest opnieuw leren spreken: geen straattaal, duidelijk articuleren en punten achter mijn zinnen zetten.’
Hij groeide op in het welvarende Sleeuwijk, waar hij op school vrijwel alleen Nederlandse kinderen om zich heen heeft. ‘Op de basisschool was ik het lelijke zwarte eendje. Ik werd uitgescholden voor zwarte aap, dat soort dingen. Er was veel racisme.’
Op de middelbare school in de stad ontmoet hij voor het eerst jongens bij wie hij zichzelf herkent. ‘Ineens zag ik jongens die mijn taal spraken. Ik dacht: dit zijn mijn mensen.’ Hij neemt hun straattaal en gedrag over en wordt naar eigen zeggen ‘een straatschoffie’. ‘Ik wilde gewoon heel graag bij groepen horen.’
Ook financieel wil hij graag meekomen. ‘Sleeuwijk was echt een rijke buurt. Ik had heel rijke vrienden en wilde altijd met hen meegaan. Ik gaf ook rondjes.’ Vanaf zijn achttiende leent hij maximaal bij DUO, terwijl rekeningen blijven liggen. ‘Ik wist wel: dit moet ik later betalen, maar ik dacht steeds: dat komt wel goed.’
Thuis werd er weinig gesproken over financiële verplichtingen. Toen hij twee was, vluchtten zijn ouders met hem en zijn zus vanuit Somalië naar Nederland. Ze moesten hun weg vinden in een nieuw land, met een andere taal en onbekende regels. Brieven van de Belastingdienst waren niet altijd even begrijpelijk. ‘Die blauwe enveloppen werden nooit geopend. Voor mij was dat normale kost. Ik verwijt ze niks, want ik heb een hele fijne jeugd gehad, maar er zijn dingen die ik in mijn opvoeding heb gemist, waardoor ik steekjes liet vallen in de verantwoordelijkheden die ik vanaf mijn achttiende kreeg.’
Die steekjes worden steeds groter. Rekeningen blijven liggen, achterstanden lopen op en boetes verdubbelen. Uiteindelijk opent hij zijn post helemaal niet meer. ‘Ik wist toch: ik ga het niet betalen, ik kan het ook niet betalen.’
Als hij moet kiezen tussen zijn opleiding en de huur betalen kiest hij voor het eerste. Maandenlange huurachterstand leidt tot een schuld van duizenden euro’s. Hij vertelt niemand hij hoe groot zijn financiële problemen zijn.
Tegelijkertijd gaat het met zijn carrière juist steeds beter. In zijn laatste studiejaar wordt hij gevraagd voor een rol in de televisieserie Mocro Maffia. Hij wint de Jacques de Leeuwprijs voor talentvolle studenten van kunstopleidingen, een prijs van tienduizend euro.
schone lei
‘Toen kwam er een switch in mij: het gaat nu lekker, maar het wordt tijd om aan de bel te trekken. Ik wil mijn carrière met een schone lei beginnen.’ Hij laat precies uitzoeken hoe groot de financiële puinhoop inmiddels is: 40.000 euro, en dan is zijn studieschuld niet meegerekend.
Hij probeert hulp te zoeken, maar de gemeente wijst zijn verzoek af om toegelaten te worden tot een wettelijke schuldenregeling. ‘Omdat ik een hbo-studie deed, zei de rechter dat ik bekwaam genoeg was om het zelf op te lossen.’ Hij gaat vrijwillig onder bewind. Zijn inkomen wordt beheerd en zelf krijgt hij veertig euro per week om alles van te kopen. ‘Gelukkig kon ik bij mijn moeder terecht. Zij zei meteen: boodschappen, eten, daar hoef jij niks aan te doen. Dat maakte het makkelijk.’
Maar ook dat traject loopt spaak. Als zijn bewindvoerder wegens ziekte stopt, wordt Mahamed overgedragen aan een ander bureau. Maandenlang krijgt hij naar eigen zeggen geen duidelijkheid over hoeveel schuld er nog openstaat. De genoemde bedragen lopen sterk uiteen. ‘Ik voel me echt belazerd. Ze hielden iedere maand 182 euro in voor hun werkzaamheden, maar hebben in al die maanden geen enkele schuldeiser betaald. Ik had er allang uit kunnen zijn.’ Inmiddels loopt zijn rechtszaak tegen het bewindsbureau.
Terwijl dat allemaal speelt, werkt hij al met het toneelgezelschap PS Vertelt aan een voorstelling over schulden. Op het moment dat hij voor de rol werd gevraagd wist niemand van zijn situatie. ‘Ik voelde dat de voorstelling helend zou werken en besloot het te vertellen. Toen vroegen ze of ze mijn verhaal mochten gebruiken. Ik had één voorwaarde: dan wil ik het ook echt helemaal zelf vertellen.’
naakt en onwennig
Inmiddels houdt Mahamed weinig meer verborgen. ‘Ik begon bij schaamte. Ik heb nu het idee dat ik zonder bescherming leef. Ik voel me naakt en onwennig, maar ik heb geen masker meer op. Dit ben ik en dit heb ik meegemaakt.’
Met die openheid hoopt hij vooral jongeren te bereiken die problemen, zoals hij vroeger, voor zich uit schuiven. ‘Ik weet zeker dat er veel denken: komt wel goed. Maar ga nu hulp zoeken, want het wordt alleen maar erger.’
Tegelijkertijd richt SCHULD zich volgens hem ook op de naaste omgeving. ‘Let op de signalen: iemand die steeds afspraken afzegt, nooit meegaat of zich steeds meer terugtrekt, doet dat misschien niet zonder reden. Het helpt om elkaar sneller te benaderen, want je moet echt over een drempel heen om voor zoiets uit te durven komen. Je moet over die schaamte heen.’
De jongen die ooit maandenlang in een bed lag en zich afvroeg waarom hij was ‘teruggehaald’, heeft daar inmiddels een antwoord op gevonden. ‘Ik wil me bezighouden met verhalen die ervoor zorgen dat mensen wat meer naar elkaar omkijken. Sinds Mocro Maffia kijk ik ook kritisch naar nieuwe rollen. Omdat ik er zo uitzie, krijg ik vaak de slechteriken aangeboden. Maar ik wil ook een goed voorbeeld geven en inspireren.’
SCHULD, Pesthuislaan 8, elke donderdag, vrijdag en zaterdag te zien t/m 29 november, ticketprijs € 22,50 (€ 10 voor iedereen jonger dan 30)