Na zijn handen gedesinfecteerd te hebben, steekt illusionist Victor Mids zijn hoofd door de deur. ‘Ik ben goochelaar’, zegt hij. ‘Mag ik jou wat moois laten zien?’ Mids laat een doosje zien, maar nog voor hij iets kan zeggen, ligt hij al onder vuur.

‘Ik weet hoe dat moet’, zegt de vierjarige Milan* vanuit zijn ziekenhuisbed. Kabels lopen van zijn pyjama naar een zachtjes piepende monitor. In de kamer van de afdeling kindercardiologie van het Willem-Alexander Kinderziekenhuis, onderdeel van het Leids Universitair Medisch Centrum, lijkt de goochelaar even verrast door het zelfverzekerde antwoord van de jonge patiënt.

‘Echt? Ken jij het geheim al?’

Milan knikt overtuigd.

Mids, bekend van zijn programma Mindf*ck, laat zijn doosje van alle kanten zien. Volledig leeg. Dan klapt hij het dicht. ‘1, 2…’ De illusionist knipt met zijn vingers. Plots is het doosje gevuld met een stok speelkaarten. ‘Hierin zitten allerlei mooie illusies. Wil je dat ik je meer laat zien?’

‘Zie je wel’, zegt Milan onmiddellijk. ‘Ik weet hoe dat werkt.’

De verpleging schiet in de lach en Milans moeder aait hem over zijn bol.

Mids geeft zich niet gewonnen. Voor de tweede truc heeft hij een elastiek om Milans handen gebonden. Maar met een knip in de vingers zijn de handen van de jongen bevrijd. Milan kijkt verbaasd, maar herstelt zich snel.

‘Die weet ik ook.’

‘Wow, jij bent slim. Hoe doe ik dat dan?’ vraagt Mids.

‘Je maakt hem gewoon onzichtbaar’, antwoordt de jongen lachend.

Mids: ‘Ja, slim hè?’

Effect

Wat een spel tussen goochelaar en patiënt lijkt, vormt het vertrekpunt van het project It’s a Kind of Magic. Samen met onderzoekers van het ziekenhuis en de universiteit wil Mids weten of magie kinderen kan helpen om minder angst, stress en pijn te ervaren bij zowel vaccinaties als behandelingen aan het hart.

Het idee ontstond vijf jaar geleden, toen Mids – die in Leiden geneeskunde studeerde – werd gevraagd het Willem-Alexander Kinderziekenhuis te heropenen. ‘Daar kwam het gesprek tot stand of we konden onderzoeken wat het effect van magie zou zijn op prikangst.’

Dat onderzoek nam promovendus en psycholoog Anne Versluis op zich. ‘We zien dat bijna alle kinderen opzien tegen een vaccinatie of een prik’, vertelt ze. ‘Een ziekenhuisbezoek vinden kinderen bijna nooit leuk. We willen graag de gezondheidszorg kindvriendelijker maken.’

In Nederland heeft zo’n vijftien procent van de kinderen last van een ernstige vorm van prikangst. ‘De meeste volwassenen met prikangst hebben een negatieve ervaring met naalden gehad in hun jeugd. Dat draagt bij aan een lagere vaccinatie-
graad. Als kinderen op jonge leeftijd een positieve ervaring met de zorg hebben, kan dat hun leven lang doorwerken.’

Afleiding

Voor het onderzoek kregen tweeduizend kinderen die uitgenodigd werden voor een HPV-vaccinatie een extra brief thuisgestuurd. ‘In totaal hebben 412 kinderen van negen en tien jaar oud, samen met hun ouder of verzorger, deelgenomen.’

Voor het onderzoek nam Mids een filmpje op met een ogenschijnlijk eenvoudige truc. Een touwtje loopt door een zwart doosje en beweegt soepel heen en weer wanneer hij eraan trekt. Maar zodra Mids de ene helft van het doosje van de andere schuift, lijkt het touw plotseling doormidden geknipt. Even later blijkt het weer intact. ‘Een vrij simpele illusie, maar genoeg om kinderen even langer te laten nadenken en af te leiden.’

De kinderen werden opgedeeld in vier groepen, afhankelijk van het tijdstip van hun vaccinatie. Eén groep zag tijdens de prik een goocheltruc, een tweede kreeg daarnaast uitleg over het geheim, een derde mocht de truc zelf uitvoeren, en een vierde kreeg standaardzorg.

Vlak voor en vlak na de vaccinatie werd de kinderen gevraagd hoe ze zich voelden. Versluis: ‘Alle drie de magiegroepen scoorden beter dan de controlegroep die de standaardzorg heeft gekregen. Zij ervoeren minder pijn, angst en stress. De groep die de truc ook daadwerkelijk mocht uitvoeren, was het meest gebaat bij de magische interventie en ervoer de minste pijn, angst en stress.’

Geheim

Is het werkelijk de magie die het verschil maakt? ‘Dat was eigenlijk het grootste discussiepunt van ons onderzoek. Daarom hebben we een vervolgstudie gedaan onder 216 basisschoolkinderen, die we vier verschillende video’s hebben laten zien: het filmpje waarin Victor de truc laat zien, een video van Disney die verwondering oproept, een vrolijk Disney-filmpje en een neutrale video waarin iemand een muur schildert.’

De kinderen werd gevraagd welk filmpje hen het meest zou helpen in een vaccinatiesetting. De video van Mids en de vrolijke Disney-video scoorden het best. ‘Maar om verschillende redenen. Bij het filmpje van Victor waren de kinderen echt verwonderd en gingen ze nadenken over wat ze hadden gezien. Dat wijst op een dieper cognitief proces, terwijl de vrolijke video meer voor een blij gevoel zorgde. Voor sommige kinderen werkt het een beter en voor anderen het andere.’

Mids: ‘Op het moment dat je iets ziet wat eigenlijk niet kan, blijf je nadenken over hoe dat werkt. Daardoor trekt een goocheltruc je aandacht niet alleen, maar houdt het die ook vast.’

Dat het effect van magie het grootst is bij kinderen die de truc ook zelf mogen uitvoeren, had hij wel verwacht. ‘Ineens beschikken zij over een geheim dat anderen niet kennen. Met relatief weinig inspanning geef je ze het gevoel dat ze iets kunnen wat anderen niet kunnen. Dat kan een positief effect hebben op zelfvertrouwen en zelfverzekerdheid.’

Dynamiek

Toch zit de kracht van magie volgens Mids niet alleen in de truc zelf. ‘Dat is een soort kapstok. Hoe je iemand laat voelen en benadert, is minstens zo belangrijk.’

Daarom spreekt Mids de vierjarige Milan ook niet tegen als die telkens beweert de goochelaar te doorzien. ‘Je eerste neiging is misschien om te zeggen: nee, zo werkt het niet. Maar dan wordt het jij tegen ik. Ik probeer juist mee te gaan in wat een kind zegt. Dan doe je die truc samen en ontstaat er een heel andere dynamiek.’

Wanneer Mids afscheid neemt van Milan, legt hij het zwarte doosje met het touw op het ziekenhuisbed. ‘Omdat je alles doorhebt, vind ik het heel leuk om jou dit als cadeau te geven. Vind jij dat ook leuk?’

De jongen knikt enthousiast.

‘Ik vind je een topper’, zegt Mids. ‘En heel veel sterkte en succes met alles.’ Nog voordat de illusionist de kamer uit is, heeft de jongen zijn aandacht al volledig op het doosje gericht waarvan hij ook nu weer gelijk zegt de illusie al te kennen. Voorzichtig schuift hij eraan, onderzoekt het touw en probeert het geheim te ontrafelen. Even draait het in zijn kamer niet om monitoren, onderzoeken en medische behandelingen, maar om verwondering en magie.