Radio, tv en computer hebben beperkte invloed gehad op het onderwijs, terwijl er wel voor werd gewaarschuwd, betoogde Ludo Juurlink vorige week in zijn oratie Artificiële intelligentie: hype en hoop voor het onderwijs. Volgens de hoogleraar Onderwijstechnologie in de Natuurwetenschappen zou met AI weleens hetzelfde kunnen gebeuren.
Gaat die vergelijking niet mank? AI heeft toch veel meer autonomie?
‘Geen enkele andere technologie heeft die grote mate van autonomie, dat is inderdaad fundamenteel anders. Maar we kunnen dat autonome gedrag proberen weg te prompten. Wil je je studenten bijvoorbeeld leren om een essay op een bepaalde manier te schrijven, kan AI daar feedback op geven. Daarmee kunnen docenten worden ontlast.
‘Maar volgens mij zit de meerwaarde hem juist in het gegeven dat AI autonoom is. Wat geeft een chatbot je bijvoorbeeld aan informatie terug en wat heb je daaraan? Zo wordt AI het middel om te leren. Maar dat doen we aan deze universiteit nog nauwelijks.’
Hebt u een voorbeeld?
‘Universitair docent filosofie Bert van den Berg gaf zijn studenten de opdracht om een eigen chatbot te bouwen die zich zo goed mogelijk moest gedragen als een stoïcijnse filosoof. De bot kon bijvoorbeeld worden gevoed met teksten van Seneca om zo goed mogelijk terug te praten als een Stoïcijn. Zo worden studenten mede-eigenaar van hun eigen onderwijs. Ze leren zo veel mogelijk over de stoïcijnse filosofen en hoe je een goede systeemprompt schrijft.
‘Je kan ook zeggen: leer de tien hoofdstellingen van Epictetus uit je hoofd, maar die zijn ze volgend jaar weer vergeten. Technologie kan helpen om het vuurtje bij studenten aan te wakkeren, waardoor ze zich echt ergens in willen verdiepen in plaats van alleen te leren voor een tentamen om een zo hoog mogelijk cijfer te halen.’
U zegt enerzijds dat we zeer voorzichtig moeten zijn met conclusies van recente studies naar de effecten omdat er nog geen langetermijnonderzoek is gedaan. Maar u zegt ook: we moeten er meteen mee aan de slag. Waarom?
‘Dat zijn we onze studenten moreel verplicht. Driekwart van de studenten vindt dat ze niet goed worden voorbereid op het gebruik van AI, terwijl de arbeidsmarkt daar wel om vraagt. Zo hoog is de urgentie. We moeten hen bekend maken met de wettelijke en ethische aspecten en bekijken wat we met AI kunnen doen in onze curricula. De Universiteit Leiden is daarin zeker geen voorloper. Sterker: we gaan heel langzaam. Het is inmiddels vier jaar geleden dat ChatGPT is gelanceerd.’
Maar u zegt ook geen voorstander te zijn van het overhaast inzetten van nieuwe technologie of het overhoophalen van curricula.
‘Daarom stel ik voor om op kleine schaal te experimenteren met AI-ondersteunde en meer zelfgeleide studie. We zouden acuut iets moeten ontwikkelen voor het derde jaar van de bachelor, want die studenten gaan op korte termijn de arbeidsmarkt op. We moeten hen bekend maken met wat de technologie is en wat het kan.’
Maar studenten maken toch al veel gebruik van AI, al dan niet geoorloofd?
‘Dat noemen we schaduw-AI, het gebruik buiten de gebaande paden om. Zolang wij binnen onze muren zelf geen betere leermiddelen aanbieden, blijf je daarmee zitten. Je weet dat als je studenten een opdracht geeft buiten je gezichtsveld, je het risico loopt dat ze gaan cheaten. Dat gebeurde natuurlijk ook al ruim voor de invoering van ChatGPT, bijvoorbeeld door een thuisopdracht door iemand anders te laten maken.’
U stelt dat AI mogelijk ook de werkdruk voor docenten kan verlagen. Maar er is nog geen hard en onafhankelijk bewijs dat AI-tools werktijd besparen.
‘Daarvoor ontwikkel ik nu onderzoek, samen met onder meer de hogescholen in Leiden en Den Haag en enkele zogeheten EdTech(educational technology)-bedrijven.
‘Docenten zijn heel veel tijd kwijt aan het geven van feedback op scripties. Wij willen kijken naar de inzet van een nakijk- en feedbacktool. Er gaat namelijk een hoop universiteitsgeld op aan softwarepakketten, terwijl vaak onbekend is of die studenten ook beter laten leren of arbeidsbesparing voor docenten opleveren. Daar lopen nu twee beursaanvragen voor.
‘We hebben enorme lerarentekorten en die worden alleen maar groter, ook in het middelbaar onderwijs. Dat erodeert de vooropleiding van studenten die straks bij ons komen. Het is aan ons om mee te denken hoe we dat kunnen aanpakken.’