Ik denk dat je ons het meest pijn kunt doen door te beweren dat we oorlogszuchtig zijn’, zegt generaal buiten dienst Mart de Kruif (67), voormalig Commandant Landstrijdkrachten, vanachter zijn laptop. ‘Want wij weten juist wat de gevolgen van oorlog zijn en die wens je zelfs je grootste vijand niet toe.’
Naast De Kruif zit Peter van Uhm (70), voormalig Commandant der Strijdkrachten. ‘Wij staan vooraan om de krijgsmacht op te heffen als die niet meer nodig is’, haakt hij in. ‘Maar zolang Poetin en Trump hun militaire macht zeer expliciet gebruiken, moet je gewoon zorgen dat je je eigen tent op orde hebt.’
En dat is nu nog lang niet het geval, maar de voormalig militaire leiders zijn desondanks optimistisch. De Kruif: ‘We ontmoeten veel jongeren die beseffen: “Potverdikkie, we moeten echt wat gaan doen!”’
Beiden werden geconfronteerd met de dood op het slagveld. De Kruif was commandant in Afghanistan waar collega’s sneuvelden. Van Uhm’s zoon Dennis kwam in Uruzgan om het leven door de explosie van een bermbom. ‘Het is afschuwelijk, maar je moet als militair doen waar je voor staat’, aldus zijn vader. ‘Je moet bereid zijn offers te brengen.’
De generaals maken sinds 2023 de podcast Veldheren en geven theatercolleges over de oorlog in Oekraïne en de oplopende spanning in de wereld. Op 10 en 11 maart houden ze in de hangaar waar de musical Soldaat van Oranje wordt opgevoerd de ‘Veldheren Conferentie 2026’. Daar schetsen ze scenario’s waarin Rusland, China en Amerika de vrijheid van Nederland bedreigen onder de onheilspellende titel ‘Wie wordt onze bezetter?’
Is het onvermijdelijk dat we bezet worden?
Van Uhm: ‘Zeker niet.’
De Kruif: ‘In 1936 zei premier Hendrik Colijn nadat Hitler het Rijnland had ingenomen tegen het Nederlandse volk: “Ga rustig slapen.” Niemand had kunnen bedenken dat we toen na 150 jaar neutraliteit weer in oorlog zouden kunnen komen. Toch gebeurde het.
‘We hopen allemaal dat het niet zover komt, maar een veel interessantere vraag is: wat kun je doen om te zorgen dat het niet gebeurt? Dan moet je eerst scenario’s schetsen.’
Zoals?
De Kruif: ‘Het meest waarschijnlijke is een Russische inval in de Baltische staten. We zien dat Rusland bezig is met een enorme troepenopbouw. Ze bouwen duizenden tanks en pantservoertuigen die ze niet inzetten in Oekraïne.’
Van Uhm: ‘De Russen zijn ook bezig met het aanleggen van een nieuwe spoorlijn richting Finland. Bij de Finse grens zijn ze kazernes aan het bouwen.’ De Kruif: ‘Als we niets doen is, is niet de vraag of ze komen, maar wanneer. De vastbeslotenheid van het Navo-bondgenootschap wordt dan getest.’
Schrikt het Poetin niet af dat de oorlog in Oekraïne is vastgelopen?
De Kruif: ‘Nee. Het is echt reëel dat Rusland in drie tot vijf jaar tot de aanval overgaat. De ambitie is om zoveel mogelijk invloeden terug te winnen die ze hebben prijsgegeven na de val van de Muur. Om in Oekraïne te winnen is er een complete oorlogseconomie opgestart die moet blijven draaien.’
Van Uhm: ‘Je ziet dat Poetin bezig is met vervolgstappen. Of hij ze daadwerkelijk gaat zetten, hangt af van hoe wij met de situatie omgaan.’
Komt er Amerikaanse steun als de Baltische Staten worden aangevallen?
De Kruif: ‘Op dit moment is alles twijfelachtig in de VS. De Leidse hoogleraar internationale betrekkingen Rob de Wijk betoogt: “Gooi de Amerikanen uit de Navo”, maar dat is erg onverstandig. Want het zou best kunnen zijn dat dan de politieke koers daar weer radicaal draait. De les die we hebben geleerd is dat het veel beter voor Europa én de VS is als we een krachtige militaire bondgenoot zijn die onafhankelijk kan optreden.’
Groenland was een goede waarschuwing?
Van Uhm: ‘Ja: Doornroosje is wakker gekust, en niet door een prins. Maar vergeet niet dat er in Amerika nog heel veel krachten zijn die de band met Europa willen behouden. Trump heeft niet de complete vrijheid.’
Kan het tot een militair conflict komen met de VS?
De Kruif: ‘Dan zijn we wel heel erg ver van het padje af, hoor. Mocht het gebeuren: we hebben niet hun militaire capaciteiten, maar we hoeven niet met een hooivork te vechten.’
Hoe ziet het China-scenario eruit?
Van Uhm: ‘Het is een heel ander soort dreiging die op lange termijn misschien structureel en fundamenteel gevaarlijker is dan de Russische. China heeft geduld en tijd. Onze afhankelijkheid van hun technologie wordt alleen maar groter. Verder heeft het land toegang tot grondstoffen en oefenen ze veel invloed uit in Azië en Afrika. Het gevaar is veel meer dat China de Europese economie kan schaden en onze diplomatieke invloed inperkt.’
Wat moet Europa doen?
Van Uhm: ‘Op heel veel terreinen van onze samenleving moeten we onze weerbaarheid verbeteren en onafhankelijker worden van grootmachten. Het begint ermee dat we moeten bepalen waar we als Europa in geloven. Na de Tweede Wereldoorlog hebben wij afscheid genomen van machtspolitiek. We hebben een internationale rechtsorde neergezet met allerlei instituties, die uiteindelijk zorgden dat we in vrede en welvaart konden leven. Daar staan wij nog steeds voor.’
De Kruif: ‘Het gebruik van militaire macht zien we als een laatste redmiddel. Maar Rusland, China en de VS gebruiken hun krijgsmacht als machtsmiddel. Als we de wereld goed willen doorgeven aan onze kinderen en kleinkinderen moeten we ervoor zorgen dat wij ook onze militaire slagkracht verhogen.’
Maar wat als de Russen aanvallen?
Van Uhm: ‘Laten we dat voorkomen. We zullen als Europa samen moeten kijken waar onze samenlevingen kwetsbaar zijn. Je wordt namelijk gepakt waar je zwak bent. Dat betekent dat we moeten kijken naar onze ICT-systemen, voedselvoorziening, logistiek, onderwijs en zorg. We hoeven onszelf geen Calimero-complex aan te praten. Europa is best een krachtige economische macht. Maar we moeten de komende jaren wel de juiste keuzes maken. Als je bijvoorbeeld kijkt naar de capaciteiten die Airbus heeft: zij kunnen een Starlink-achtig systeem ontwikkelen.’
De Kruif: ‘Je moet in de Baltische Staten, Polen en Finland veel troepen stationeren. Laat de Russen maar zien: als jullie ons aanvallen, ben je gelijk in oorlog met ons allemaal.’ Van Uhm: ‘Je moet afschrikking hebben die voor Poetin en consorten geloofwaardig is, zodat ze echt begrijpen: oh, wacht even, met hen moeten we echt geen grappen uithalen. De investeringen van het kabinet in de krijgsmacht zijn noodzakelijk.’
De Kruif: ‘Het implementeren van de vijf procent Navo-norm is heel belangrijk. Voor onszelf, maar ook voor de landen om ons heen. De dreiging gaat niet weg als je je ogen ervoor sluit. Een Oekraïense soldaat die vecht in de loopgraaf weet dat hij kan sneuvelen. Toch vecht hij. Waarom? Omdat hij denkt: als ik het niet doe, wie dan wel?’
Van Uhm: ‘We allebei een hoop ellende gezien; weten wat oorlog met mensen doet. Voor ons is het juist een drijfveer om iedereen duidelijk te maken: pas op, als je niets doet, dan heeft dat ook gevolgen. Mart moest aan zijn gezin gaan uitleggen dat hij naar Afghanistan ging. Een week nadat mijn zoon was omgekomen, ging ik op bezoek bij de troepen daar. Hoe dacht je dat mijn gezin toen thuis zat? Hoe zij zich voelden?’
De Kruif: ‘Je moet eerlijk zijn. De wereld waarin wij leven is geen vanzelfsprekendheid. Om die te behouden moet je handelen en dat doet pijn.’
Uit onderzoek blijkt dat Nederlandse jongeren niet erg bereid zijn om de wapens op te pakken.
De Kruif: ‘Er is ontzettend veel interesse om te dienen bij de krijgsmacht. Alle opleidingen zitten bomvol. Maar of je bereid bent om te vechten voor je land is een onzinnige vraag, want het hangt af van de omstandigheden. Als jij je veilig voelt en vanavond lekker naar het voetbal kunt, waarom zou je dan gevechtsbereid zijn? Maar als in Oekraïne het huis van je ouders wordt verwoest door een Russische raket, kan dat heel snel veranderen.’
Van Uhm: ‘We zijn geen Statler en Waldorf, de klagende oude mannen uit The Muppet Show. Ik ben heel positief over onze jeugd. Heel veel jongeren zitten met zorgen over wat er met hen en hun familie gaat gebeuren. We hopen ze te inspireren en te laten zien dat er een way forward is.’
De Kruif: ‘Het adagium dat de jeugd er niets van snapt, klopt niet. Ik kreeg vroeger te horen: lange haren, leren jack en een Puch. Van jou komt niets terecht…’
Van Uhm: ‘…Ik wou net zeggen dat dat wel aardig klopt.’
De Kruif: ‘Studenten en scholieren weten precies wat er aan de hand is. Je moet ze alleen wat richting geven in het leven. Technologie verandert razendsnel maar de grondslagen van oorlogsvoering niet. Het draait uiteindelijk om goed opgeleide mensen die onze waarden willen beschermen.’
Van Uhm: ‘Toen wij jong waren vonden we een pantservoertuig met een zwaar machinegeweer erop al hoogtechnologisch. Daarna kregen we er een met een kanon. Maar jongens, als je mij nú in een pantservoertuig zou zetten, kan ik beter met mijn vingers van alle knoppen afblijven, want ik kan die echt niet bedienen. Die jongelui doen het gewoon.’
Veldheren Conferentie 2026 ‘Wie wordt onze bezetter?’ met Mart de Kruif, Peter van Uhm, Jos de Groot, Michal van der Toorn, Bob Deen en Dave Maasland. Theaterhangaar Katwijk, 10 en 11 maart, € 29-49