‘Toen we het gebouw werden binnengesleurd, werden we meteen geslagen met alles wat voorhanden was: stokken, knuppels, stenen, stalen staven, geweren. Ik herinner me nog goed hoe mijn hoofd heen en weer slingerde en hoe de bloeduitstortingen op mijn armen en rug steeds groter werden. Een vreemd, onbeschrijfelijk gevoel.
‘Ze sloegen me in elkaar terwijl ik naakt op de betonnen vloer lag, alleen in mijn T-shirt.
Ik was volledig uitgeput na drie dagen zonder slaap. Mijn handen, vastgebonden met een verlengsnoer, werden gevoelloos.
‘De volgende ochtend bleek dat mijn blaas was opengescheurd. De pijn overwon de angst voor de mishandeling, maar elke “alsjeblieft!” werd beantwoord met een scherp “NEE!” van de bezettende soldaat. “Plas in je broek, jij Oekraïense teef!” Ik had alle hoop opgegeven om te plassen, want mijn hersenen, de ongemakkelijke houding en de pijn lieten het niet toe. Ik ontspande me en wachtte tot mijn kwelgeesten zouden komen, in de veronderstelling dat ik dan al dood zou zijn. Ik begon me mijn huis te herinneren, mijn nieuwe bed, mijn comfortabele matras, een warm toilet. Deze gedachten hielpen me te ontspannen, en het lukte. De warmte was heerlijk. Ik warmde zelfs even op.’
40 kg afgevallen
Zichtbaar ontroerd luistert de Oekraïense militair en kickbokskampioen Oleksyi Anulja naar de donkerste periode uit zijn leven. Het fragment dat Willemijn Kemp, Anulja’s zakelijk vertegenwoordiger, in het Engels voorleest komt uit zijn boek: Jingle Bellz. Aan de hand van zijn persoonlijke ervaringen sprak Anulja vorige week woensdag in het Wijnhavengebouw over hoe de oorlog in Oekraïne tot een einde kan komen.
Tien maanden lang was hij krijgsgevangene, nadat hij op 9 maart 2022 in handen van de Russen viel. Hij werd zwaar mishandeld met stroomstoten, verkracht en was zo uitgehongerd dat hij werd gedwongen tandpasta, wc-papier, wormen en een levende rat te eten om te overleven.
Bij zijn vrijlating op oudejaarsavond 2022 woog hij nog maar 62 kg, 40 kg minder dan voor zijn gevangenschap, miste tanden (door Russische soldaten voor de lol uitgetrokken) en had ernstig letsel aan zijn ruggengraat opgelopen. Sindsdien heeft hij tientallen operaties ondergaan.
Als Kemp het boek dichtslaat, staat het publiek op voor een staande ovatie. Met zijn boek wil Anulja de gruwelen van Russische gevangenschap aan de wereld tonen. ‘Oleksyi is een voorbeeld van opmerkelijke mentale kracht’, zegt Joris Voorhoeve, voormalig minister van Defensie (VVD) en emeritus hoogleraar Internationale Organisaties. Hij beschreef Anulja’s geschiedenis in zijn boek Ware Moed (2024).
‘Het is indrukwekkend dat iemand zulke martelingen kan doorstaan. Tijdens een hallucinatie verscheen zijn oma en zei: “Je hebt je kinderen nog geen nieuwjaarscadeaus gegeven.” Dat moment besloot alles: als hij sterft, wie zorgt er dan voor mijn kinderen? Zijn veerkracht toont hoe krachtig de menselijke geest kan zijn.’
Voorhoeve vertelt hoe Anulja na zijn vrijlating terugkeerde naar de plekken waar hij werd gemarteld. ‘Hij heeft alles gedocumenteerd. Dit boek zal net zo belangrijk worden als het dagboek van Anne Frank.’
Nadat Nikita Chepkevych van hulporganisatie Students for Ukraine, de lofzang voor Anulja heeft vertaald, vraagt de oud-minister zich af hoe de oorlog kan eindigen. ‘Zoveel gestorven Oekraïners, zo’n miljoen verdwenen Russen. Ik kan geen hoopvolle voorspelling geven, het spijt me. De tactiek van het Russische leiderschap is de oorlog zo lang mogelijk rekken, met het idee dat Rusland het langer vol zal houden. Ze begrijpen niet hoe sterk de wilskracht van de Oekraïners is.’
Tijdens de vragenronde vraagt een vrouw hoe de oorlog het beeld van Europa in Oekraïne heeft veranderd. ‘Ik ben verrast dat mensen die vroeger voor vrijheid vochten, bewijs nodig hebben dat Rusland de aanstichter is’, antwoordt Anulja. ‘Maar ik heb hoop. Wij als Europeanen hebben elkaar, Rusland heeft alleen zichzelf.’
Een man vraagt of Anulja zijn kinderen nu nooit meer vergeet nieuwjaarscadeaus te geven. ‘Met al het werk dat ik doe, vergeet ik het soms wel’, antwoordt de ex-militair. ‘Maar met dit werk heb ik al meer dan honderd kinderen cadeaus kunnen geven. Mijn kinderen staan achter mijn missie.’
Dan rolt Andriy Siromakha, een vriend van Anulja en ex-militair die zijn rechterarm en -been aan het begin van de oorlog heeft verloren, in een rolstoel de zaal in. ‘Europa moet de ogen openen’, zegt hij. ‘Rusland is een land van slaven en dictators, bereid tot elk geweld. De Oekraïense strijd gaat niet alleen om onze grenzen, maar om de vrede en de toekomst van Europa. We hebben niet het recht om weg te kijken.
Onverschilligheid is stilzwijgende instemming met onrecht. Alleen samen kunnen we de wereld een betere plek maken. Leve Europa! Slava Ukraini!’