‘Wil je wel een mooie foto van me plaatsen als ik word gedood?’ vroegen de studenten van de de Universiteit van Bir Zeit regelmatig aan Sundos Hammad. Als coördinator van de campagne ‘Right to Education’ komt Hammad vaak in contact met jongeren die dagelijks geweld meemaken.
Zij vertelde erover bij de opening van de rondreizende tentoonstelling Picturing Scholasticide in het Agoragebouw. De expositie toont de verwoesting van universiteiten en hogescholen in Palestina. De beelden bedekken meerdere muren op de eerste verdieping van het FSW. Op een van de foto’s staat een groot universiteitsgebouw, waar de buitenmuur volledig is van weggeblazen. Je kijkt dwars door het gebouw heen, naar de lege klaslokalen.
‘Binnen onze eigen universiteit kwamen we obstakels tegen’, vertelt docent-onderzoeker en organisator Benjamin Fogarty-Valenzuela. ‘We benaderden verschillende faculteiten met de vraag of zij plek hadden voor deze tentoonstelling. Geen enkele faculteit wees ons officieel af, maar velen beriepen zich op veranderd beleid waardoor het niet mogelijk was.’
Voor de oorlog waren er 28 hoger-onderwijsinstellingen in Palestina, waaronder acht universiteiten. Op de campussen zijn de meeste gebouwen volledig vernietigd. ‘Het onderwijs is systematisch doelwit van Israëlische aanvallen’, zegt Ibrahim Rabaia, professor politieke wetenschappen en internationale betrekkingen aan de Bir Zeit. Die instelling op de Westelijke Jordaanoever staat weliswaar nog overeind, maar het is bijna onmogelijk om daar nog te werken. Omdat hij onderweg langs meerdere controleposten moet, is hij zes uur onderweg.
Geneeskundefaculteiten worden doelbewust aangevallen zodat hulp te bieden aan gewonden wordt bemoeilijkt. Getroffen laboratoria mogen de verwoeste apparatuur niet opnieuw importeren omdat het daarmee volgens het Israëlische leger mogelijk wapens kunnen worden gemaakt.
Shadi Al-Tabatibi fotografeert de verwoesting van gebouwen in Gaza van bovenaf met drones. Voor de oorlog was hij een hobbyfotograaf, maar tijdens de bombardementen bleef hij het dagelijkse leven vastleggen.
‘Ik zie fotografie als activisme, als een manier om weerstand te bieden tegen wat er nu gebeurt’, vertelt hij. ‘Ik ging met andere fotografen altijd op pad om alles vast te leggen. Een bepaalde dag ging ik niet mee, mijn collega’s gingen zonder mij. Ik werd later gebeld met de mededeling dat ze dood waren. Na die dag ben ik een tijdje gestopt met fotograferen. Maar, ik realiseerde me ook dat stoppen betekent dat ik stilzwijgend akkoord zou gaan met het geweld.’
Al-Tabatibi verloor 75 leden van zijn familie. Nadat hij een doodsbedreiging kreeg vanwege zijn werk besloot hij met zijn zwangere vrouw te vluchten uit Gaza. Zijn zoon is inmiddels zes en woont in Egypte.
‘Tot nu toe zijn er veertig van onze studenten vermoord door de Israëlische bezetters’, vertelt Hammad, die speciaal naar Leiden gekomen voor de opening van deze tentoonstelling en het lokaal binnenstormt met twee grote koffers. Een van de hen, de twintigjarige Aysar Safi, werd door een sniper gedood tijdens een vreedzame demonstratie tegen de oorlog in Gaza en een herdenking van de Nakba, het uitroepen van de staat Israël in 1948. ‘De soldaat stond op zijn lichaam om te verzekeren dat hij dood was, en liet daarna pas de medische hulpdiensten bij hem komen’, vertelt Hammad aan een stilgevallen zaal.
Ruim veertig studenten raakten gewond tijdens een inval van het leger, waarbij tweehonderd soldaten binnengedrongen. ‘Ze schoten met een type munitie dat ontploft’, vertelt Hammad. ‘We bezochten een van de gewonden in het ziekenhuis. Een sniper richtte op zijn borst, en hij richtte zijn arm op om zichzelf te beschermen. Alle botten in zijn elleboog en onderarm waren verbrijzeld.’
De universiteit van Bir Zeit is sinds haar oprichting al vaker gesloten door het leger. Als dat gebeurt, verzinnen docenten allerlei manieren om toch les te kunnen geven. Een professor gaf bijvoorbeeld colleges in zijn auto. Studenten die daarbij aanwezig waren gaven de aantekeningen door aan de rest van de klas.
Een student die op de vlucht was en daardoor de lesstof niet had kunnen downloaden, stuurde vanuit een door militairen omsingeld ziekenhuis berichtjes naar zijn professor om te vragen of een bepaald hoofdstuk op het tentamen zou komen.
‘We hebben initiatieven opgezet om panden te herbouwen, maar we hebben nog niets kunnen doen omdat de oorlog nog steeds bezig is’, vertelt Rabaia. Het Israëlische leger verplaatst de demarcatielijn van Gaza steeds verder naar de kust. De meeste universiteiten stonden in het gebied dat nu buiten deze grens ligt.
‘Scholen waren ooit plekken voor educatie, maar nu dienen ze als opvangplekken voor mensen die hun huis zijn kwijtgeraakt’, zegt Al-Tabatibi. ‘Het onderwijs in Gaza is afhankelijk van vrijwilligers die lessen geven in tenten.’