‘Ik kom net terug uit India, het land waar ik ben geboren’, vertelt Payal Arora, hoogleraar Inclusive AI Cultures aan de Universiteit Utrecht. ‘AI is daar zo gewoon geworden. Mijn moeder, die tegen de tachtig is, gebruikt het constant om een weg te vinden in de Indiase hyperbureaucratie, bijvoorbeeld om een visum te regelen. Ik krijg steeds van haar te horen: “Ik heb dit en dat ge-Geminied.”’

AI heeft de drempel tot allerlei informatie enorm verlaagd, zal Arora vrijdag betogen in de Hans Franken-lezing in het Academiegebouw. Veel mensen krijgen zo goedkope ondersteuning die bepalend is voor hun leven. ‘In India worden 26 talen en duizenden dialecten gesproken, die pluriformiteit zie je trouwens ook in Afrikaanse landen. Er is heel veel binnenlandse arbeidsmigratie. Met AI is het veel makkelijker om die taalbarrières te slechten. De technologie heeft een democratiserend effect op het leven van tientallen miljoenen Indiërs.’

Afghaanse vrouwen

Zelf gebruikt ze AI voor van alles. ‘Mijn echtgenoot heeft gezondheidsproblemen en hij moest verhuizen van Duitsland naar Nederland. Al zijn medische gegevens moesten vanuit het Duits naar het Nederlands worden vertaald. Daar hebben we ChatGPT voor gebruikt. Ook als het om de medische zorg zelf gaat, raadplegen we AI wel eens.’

De technologie geeft ook mogelijkheden aan groepen die worden onderdrukt. ‘In Afghanistan helpt het vrouwen en meisjes om, ondanks alle restricties van de Taliban, toch een basisopleiding te krijgen. De Taliban maakt educatie voor vrouwen steeds lastiger, maar AI geeft hoop. Behalve als docent kan AI ook dienen als een therapeut, als een coping- mechanisme voor deze vrouwen die haast gek worden van die onderdrukking.

‘In veel landen zijn de apps dé vraagbaak als het om allerlei kwesties rond seks en romantiek gaat. In landen waar praten over seks haast onmogelijk is en homoseksualiteit is gecriminaliseerd biedt AI jongeren de informatie waar ze naarstig naar op zoek zijn. Het is geen onderwerp waarover ze met ouders of vrienden kunnen praten. Aan apps kun je wél vragen of homoseksualiteit normaal is. Of dat masturbatie dat ook is.’

pijnscheut

In de Global South zijn mensen dan ook veel positiever over AI dan in Europa en Noord-Amerika, ziet Arora. Het is de technologie van de jeugd en de bevolking van Azië, Afrika en Midden- en Zuid-Amerika is veel jonger dan het sterk vergrijzende Westen. ‘In 2030 zal veertig procent van alle jongeren in de wereld Afrikaans zijn. Die kids willen geen boer worden zoals hun ouders en grootouders. Ze hebben andere ambities en ontwikkelen allerlei content met AI. Voor zulke producties had je tot voor kort een heel team nodig.’

Van de Filippijnen tot Zuid-Afrika leidt dat tot een toename in het aantal kleine ondernemers, die nu met weinig geld dingen kunnen regelen. ‘Je moet AI zeker niet romantiseren, maar in de Global South is de honger naar verandering veel krachtiger dan de angst voor verandering. Het Westen is verstijfd en kan verandering niet meer zo goed aan. We krijgen hier meteen een pijnscheut in onze nek als we moeten bewegen. We laten geen nieuwe mensen en ideeën van elders meer binnen en hebben geen lust meer om mondiaal te denken. Dat negativisme werkt verlammend.’

Hier zien veel mensen AI juist als een ‘doomsday machine’, zegt de hoogleraar. ‘Je ziet dat ook veel in de media. Het is natuurlijk prima clickbait. Koppen met existentiële ellende: de mens wordt vervangen door machines. Het maakt ons dom, we kunnen het niet onder controle houden. Door die teneur is de angst er bij velen ingeslopen.’ Ook in wetenschappelijke publicaties ziet ze die negatieve teneur. ‘Er verschijnen weinig boeken die positief zijn over technologie.’

Zelfs Big Tech doet mee aan het doemdenken door toe te geven dat ze de controle over AI-agenten zijn kwijtgeraakt. ‘De bedrijven willen dat de AI-ontwikkeling in China wordt aangepakt en ze hopen invloed te hebben op regulering. Maar het is ook een manier om te laten zien hoe krachtig hun technologie is.’

Deze negatieve mindset geeft vorm aan beleid rond AI in met name Europa. ‘De focus ligt op schade en risico. Terwijl in andere delen van de wereld mensen spelen met AI en het leren gebruiken voor allerlei doeleinden.’

Spinazie eten

En spelen met de technologie is belangrijk. ‘In mijn colleges zitten veel studenten die AI haten of er in ieder geval tegen zijn. Door dat negatieve sentiment, is de lust om ermee te spelen er niet. Ze ontdekken niet op welke manier zij het op een belangrijke manier kunnen gebruiken. Bij bedrijven duwen bazen AI door de strot van medewerkers: “Je moet spinazie eten.” Dan ga je het haten en het nog meer afwijzen.’

Natuurlijk is er het probleem van de afhankelijkheid van de Amerikaanse techreuzen. ‘Big Tech reguleren is vrijwel niet mogelijk. Meta is rijker dan menig land.

‘Maar je kunt ze wel een duwtje in de juiste richting geven. De digitale wereld is bijvoorbeeld nog veel te vaak een onveilige plek voor meisjes en vrouwen, denk alleen maar aan deepfakeporno. Als ik in gesprek ben met dit soort bedrijven is mijn insteek niet moreel ethisch: pak het digitale geweld aan. Ik richt me vooral ook op de economische kant. Denk eraan dat de helft van je potentiële klanten vrouwen zijn. Het zou een enorm verlies zijn, als een deel van hen afhaakt als jij geen veilige digitale omgeving creëert.’

India imiteren

Het Westen moet zich niet slecht blijven voelen maar beter naar andere delen van de wereld kijken, vindt Arora. ‘India heeft zelf een digitale publieke infrastructuur opgebouwd die door de staat wordt gefaciliteerd: India Stack. Dat is grotendeels gratis en minder afhankelijk van Amerikaanse bedrijven. Europa heeft dat ook gezien en werkt nu aan Euro Stack. Er is niet veel media-aandacht voor. Het klinkt namelijk niet cool als Europa India imiteert, maar ondertussen gebeurt het wel.’

Payal Arora, From Pessimism to Promise: Governing AI Beyond Fear in an Unequal World. Hans Franken-lezing, Academiegebouw (Telders Auditorium), vrijdag 16 oktober, 15:30 - 18:00 uur. Zaal is vol, maar de livestream is via de universiteitswebsite te volgen