‘In het vliegtuig was ik best bang’, vertelt Tobias de Saint Laurent (Security Studies). Samen met medestudenten Jonathan Duifhuizen, Manon Monsarrat en Ven Černjul (International Relations) trok hij naar de Oekraïense hoofdstad om een documentaire te maken over drie kunstenaars die afkomstig zijn uit gebieden die inmiddels door Rusland worden bezet.

‘We willen laten zien hoe creativiteit en persoonlijke levens zijn aangetast tijdens de oorlog in Oekraïne’, legt Černjul uit.

Eenmaal in Oekraïne nam het gevoel van angst af bij de studenten. In de bus zagen ze mensen hun dagelijkse leven leiden. Maar tegelijkertijd werden ze iedere nacht opnieuw geconfronteerd met de oorlog. Op twee van de acht nachten na kregen de studenten tijdens hun verblijf te maken met Russische aanvallen en brachten ze uren door in een schuilkelder. 

Slaap inhalen

‘We hebben het gewoon uitgezeten’, zegt Černjul. ‘We praatten met mensen, zaten op onze telefoon of lazen iets. Soms namen we het werk voor de volgende dag door. Andere keren probeerden we wat slaap in te halen.’

‘Zelfs voor de korte periode dat wij er waren, was het moeilijk om één nacht goed door te slapen’, zegt De Saint Laurent. ‘Na het filmen vertrekken wij weer naar de veilige wereld in Nederland. De mensen daar leven met een constante druk van de oorlog. In het Westen zijn mensen afgestompt door de berichten uit Oekraïne. Mensen moeten meer gaan begrijpen hoe het leven in Oekraïne daadwerkelijk is.’

Het idee ontstond tijdens een gesprek tussen Černjul en De Saint Laurent over kunst in Oekraïne. Samen besloten ze de oorlog vanuit dat perspectief te benaderen. Binnen een paar weken was het team compleet. Černjul deed de interviews, Monsarrat en De Saint Laurent waren verantwoordelijk voor het filmen en geluid en Duifhuizen fungeerde als hoofdregisseur en nam de technische kant van de documentaire voor zijn rekening.

De drie kunstenaars die ze uiteindelijk volgden, wonen in Kyiv. Samen hadden de studenten een selectie gemaakt van kunstenaars die ze interessant vonden. ‘Wat we nog niet wisten toen we erheen gingen, was dat de drie elkaar al kenden en vrienden waren. Ze hebben elkaar in Kyiv ontmoet’, aldus De Saint Laurent. 

Getraumatiseerde lichaam

Kateryna Aliinyk, Krystyna Melnyk en Vasyl Tkachenko zijn afkomstig uit respectievelijk Luhansk, Melitopol en Mariupol. De drie hebben een eigen stijl, maar delen een belangrijke achtergrond. Ze zijn afkomstig uit steden die inmiddels door Rusland worden bezet. In hun werk komen herinneringen aan hun thuis, identiteit, natuur en de onzekerheid over de toekomst samen. 

Aliinyk is vooral gefocust op schilderen. De belangrijkste thema’s in haar werk zijn de oorlog en de bezetting van Oekraïne. Melnyk richt zich in haar schilderwerk op het portretteren van het getraumatiseerde lichaam. Ook Tkachenko schildert veel, maar doet ook aan fotografie, film en muziek. De hoofdthema’s in zijn repertoire zijn herinneringen en identiteit.

In de film vertellen de kunstenaars hoe het conflict hun creatieve leven heeft beïnvloed. ‘Hun werk is heel persoonlijk’, vertelt Duifhuizen. ‘Het was interessant om hun verhalen te horen en te zien hoe ze ons meenemen naar plekken die we normaal niet zouden zien.’

Natuur in de stad

Behalve de studio’s van de geïnterviewden, bezochten ze bijvoorbeeld ook Trukhaniv Island, een groot natuurgebied midden in Kyiv. Voor de kunstenaars is het een plek om inspiratie op te doen, zich terug te trekken uit de stad of om opnieuw verbinding te zoeken met de natuur. 

De film, die voorlopig Trukhaniv heet, wordt volledig door de vier studenten zelf gemaakt. Ze willen ermee laten zien dat een oorlog op afstand bij het publiek weliswaar steeds gewoner gaat voelen, maar dat achter ieder nieuwsbericht een dagelijks leven schuilgaat, aldus De Saint Laurent. ‘Ik denk dat we het heel goed hebben gedaan voor onze eerste professionele documentaire. De relaties die we daar met die mensen hebben opgebouwd, I like it very much.’

Inmiddels zijn de studenten druk bezig met de postproductie. De film wordt naar verwachting in januari 2027 gepubliceerd op YouTube. Via Instagram, @trukhaniv_doc, kunnen geïnteresseerden het productieproces en de ontwikkelingen rond de film alvast volgen.