Er zijn veel manieren om een boekenkast in te richten. Bij mij is er sprake van een vrij hybride (jargon voor ‘warrig’) systeem, met als een van de indelingscategorieën de relatie die ik tot het boek of de auteur heb.

Zo heb ik een plank met boeken en tijdschriftnummers waar ik zelf in sta, een rijtje boeken die ik besproken heb en een plank met proefschriften en andere boeken geschreven door vrienden en collega’s. Misschien moet ik deze relationele indeling maar systematischer doortrekken en ook een plank reserveren voor auteurs die ik graag zou willen leren kennen (of juist liever niet).

In mijn onderzoek werk ik met collega’s aan een relationele database voor middeleeuwse boeken. Daar voeren we voor elk boek de inhoud in, zoals teksten en decoratie, maar ook auteurs, makers en eigenaren. Zo kunnen we het bredere culturele ecosysteem waarvan ze deel uitmaakten in kaart brengen, waarin dankzij de circulatie van boeken ook allerlei ideeën en vaardigheden werden uitgewisseld.

Tijdens de Historicidagen in Leiden bleek weer eens hoezeer de universiteit ook deel is van zo’n ecosysteem. Verschillende groepen die zich met het verleden bezighouden schoolden samen, zoals onderzoekers, onderwijzers en mensen die in de erfgoedsector werken. De sessie die ik modereerde ging, zoals we het enigszins dramatisch hadden verwoord, over de ‘toekomst van de mediëvistiek’ en de vraag of verbinding van het onderzoeksveld met de bredere samenleving daarvoor van belang is.

Die vraag werd door alle panelleden met ja beantwoord. We spraken over het belang van samenwerking en van mensen en instellingen die bruggen kunnen slaan tussen academisch onderzoek en een breder publiek, zoals podcastmakers en musea. Hoe we ook beleidsmakers kunnen verlichten met onze kennis van de Middeleeuwen om eindelijk een utopische samenleving te realiseren is een vraag die nog onbeantwoord bleef – tips zijn welkom.

Het fijne van bruggen is dat ze twee kanten op gaan. Een promovendus in ons panel, die ook als leraar voor de klas heeft gestaan, keek bijvoorbeeld dankzij de diversiteit onder zijn leerlingen met nieuwe vragen naar de Middelnederlandse teksten die hij met ze las. In zijn onderzoek is hij die vragen nu aan het beantwoorden, wat het onderzoeksveld verrijkt en tot nieuwe kennis leidt die vervolgens weer in het onderwijs kan worden gebruikt.

Door bezuinigingen staan zulke bruggen tussen onderzoek en samenleving onder druk. 2027 is het laatste jaar waarin docenten een Promotiebeurs voor Leraren kunnen aanvragen bij NWO, als gevolg van de onderwijsbezuinigingen van het Kabinet-Schoof. En het Nationaal Archief, een belangrijke plek voor zowel onderzoekers als burgers, is van plan vanwege bezuinigingen te stoppen met publiekstaken zoals tentoonstellingen en educatieve programma’s. Het ecosysteem waarin ideeën en vaardigheden worden uitgewisseld dreigt te krimpen.

Nou ben ik niet zo bezorgd dat bezuinigingen ervoor zullen zorgen dat academici niet meer voldoende gestimuleerd worden om met hun onderzoek naar buiten te treden. Daarvoor praten ze te graag (en vaak, en lang) over hun vakgebied. Ik hoorde laatst zelfs iemand beweren dat de ivoren toren ertoe dient om irritante wetenschappers met ongevraagde academische vertogen weg te houden van de rest van de samenleving.

De plank met publieksboeken van collega’s in mijn boekenkast zal nog wel blijven uitdijen en de podcasts worden wel volgepraat. Maar ik maak me wel zorgen om de diepgaandere samenwerkingen, waarbij wetenschappers naast zenden ook luisteren en precies op de juiste plek terechtkomen, zoals dat ene beleidsvraagstuk waarvoor kennis van de middeleeuwse boekcultuur onontbeerlijk is. Die samenwerkingen vereisen ervaring, expertise en een solide institutionele infrastructuur.

Als onderzoekers in de toekomst een relationele database aanleggen om het ecosysteem van de universiteit in de eenentwintigste eeuw in kaart te brengen, hoop ik dat ze geen ecologische instorting aantreffen, maar een gezonde wetenschapsomgeving waarin een grote diversiteit aan kennisvormen en perspectieven wordt uitgewisseld.

Lieke Smits is postdoctoraal onderzoeker bij het Leiden University Centre for the Arts in Society