De gele ‘stemlokaal’-vlag wappert woensdagochtend pontificaal voor het monumentale Spuigebouw, midden in het centrum van Den Haag. Binnen het getransformeerde warenhuis zitten op de eerste verdieping vier studenten achter een rij tafels. Het is nog vroeg, maar de eerste kiezers zijn al aanwezig om hun stem in de gemeenteraadsverkiezingen te laten gelden.

‘Heeft u een ID bij zich?’ vraagt Liz U-A-Sai (24, international relations & diplomacy), terwijl ze een paspoort aanneemt en de foto bestudeert.
Een oudere man blijft even staan. ‘Nou, ik kom maar hier stemmen’, zegt hij lachend. ‘Bij het stadhuis hiernaast staat de rij helemaal buiten.’

Voorzitter Lotte Smeulders (18, bestuurskunde) scant de stempas met haar tablet. Als die groen oplicht, geeft ze het papier door aan haar collega en mede-bestuurskundestudent Tycho Raedts (19), die alle stempassen handmatig verwerkt. Naast hem ligt een langzaam groeiende stapel. Als alles klopt, overhandigt Luka Westphal (20, international studies) een stembiljet aan de kiezer. Ook loopt ze regelmatig rond om te controleren of het gebouw toegankelijk is, of de borden nog goed zichtbaar zijn en of er niets op de trappen ligt.

Start om zes uur 

Het stembureau in het Spuigebouw wordt woensdag volledig gerund door studenten van de Universiteit Leiden, op initiatief van Own Your Stembureau, bedoeld om jongeren meer te betrekken bij de verkiezingen.

U-A-Sai heeft al eerder gewerkt in een stembureau voor de Europese verkiezingen. ‘Dat vond ik destijds heel leuk en toen ik een appje in de groepsapp van mijn studie zag hierover, dacht ik: ik heb die dag toch niks te doen.’ 

Al om zes uur vanochtend zijn ze begonnen het stembureau op te bouwen. ‘We moesten alles klaarzetten, posters ophangen, lampjes aansluiten, stembiljetten uitpakken. Er is echt een hele checklist.’

Voorzitter Smeulders houdt vandaag niet alleen het overzicht, maar moet ook het officiële proces-verbaal bijhouden waarin elk incident, hoe klein ook, wordt genoteerd. ‘Als iemand boos wordt, als er een klacht is, of als er een scheurtje zin in een stempas, moet ik dat opschrijven. Ik ben het eerste aanspreekpunt. Dat vind ik wel spannend, want als iemand echt boos wordt: wat zeg je dan?’

Ter voorbereiding moesten de studenten online lessen volgen en in een simulatie scenario’s naspelen. Westphal: ‘Dan leer je wat je moet doen als iemand bijvoorbeeld drie volmachten heeft om voor iemand anders te stemmen, terwijl je er per persoon maar twee mag hebben. Of als iemand zijn ID is vergeten, moet je die mensen afwijzen, maar dat is eigenlijk de taak van de voorzitter.’

Ongemakkelijk

‘Die lessen duurden op zich niet heel lang hoor’, vertelt U-A-Sai. ‘Ik ben plaatsvervangend voorzitter dus ik moest leren hoe ik ID’s en stempassen moet checken. En we kregen pizza, dus dat was wel fijn. Mijn angst ik wel dat ik straks iemand tegenkom die niet op de foto lijkt. Het lijkt me heel ongemakkelijk als je moet zeggen: “Dit is niet uw ID.”’

Smeulders: ‘Ik hoop echt dat de tablet op groen blijft springen. Anders moet ik iemand opzoeken in het Register Ongeldige Stempassen. Stel: iemand is zijn stempas verloren, heeft een nieuwe heeft aangevraagd, maar komt toch met de oude aanzetten. Dan is deze niet meer geldig. Ik hoop dat die mensen gewoon naar huis gaan en niet boos worden.’

Westphal: ‘Als mensen wel agressief worden, is het belangrijk dat je zelf rustig blijft. En als iemand dan fysiek wordt, kunnen wij het callcenter bellen. Zij sturen dan beveiligers en staan ook in nauw contact met de politie. Ik vind het fijn dat dat zo geregeld is.’

Rond half negen begint het steeds drukker te worden. ‘Zijn jullie allemaal studenten?’ vragen kiezers meermaals. Sommigen maken foto’s van de stembureauleden. ‘Wat leuk dat jullie dit doen’, zegt een oudere vrouw met een grote lach op haar gezicht. ‘Zo in het oude V&D-pand. Ik dacht: dit is mijn kans om een keer naar binnen te lopen. Goed bezig!’ Ze steekt haar duim op en verdwijnt in het stemhokje.

‘Veel mensen zijn benieuwd hoe het gebouw eruitziet’, vertelt student-assessor Mick de Kruijff, die ook de hele dag aanwezig is. ‘Het was in verband met ons veiligheidsregime nog wel even een zoektocht hoe we daarmee om wilden gaan.’ Vanaf zes uur ’s avonds moeten bezoekers hun LU-Card scannen om het Spuigebouw te mogen betreden. ‘Een stembureau is per slot van rekening openbaar. Nu is het compromis dat mensen hun stempas kunnen laten zien en dan naar de eerste verdieping mogen lopen.’

Te brak

Smeulders ziet vooral bestuursleden, werknemers en mensen van buiten de universiteit stemmen. ‘Na negen uur, wanneer de colleges beginnen, zal het wel drukker worden. De meeste studenten liggen nu nog in hun bed, denk ik.’

Alle studenten hebben ze hun vrienden aangemoedigd om bij hun bureau te komen stemmen. U-A-Sai: ‘De meeste van mijn vrienden bij FGGA zijn internationals, dus ik vraag me af of ze wel allemaal mogen stemmen. Sommigen wel, maar ik denk dat ze niet echt de noodzaak voelen. Dat snap ik ook wel.’
‘Ik heb mijn vrienden in Den Haag zeker uitgenodigd’, vertelt Raedts. ‘Eentje heeft net geappt dat ze dusdanig brak is dat ze niet komt. Zij gaat lekker bij haar in de buurt stemmen en verder komt ze haar huis niet meer uit.’

Als de colleges beginnen, druppelen de eerste studenten inderdaad binnen. ‘Spannend, hoor’, zegt een mannelijke student. ‘Dit is mijn eerste keer. Hebben jullie een pennetje?’

‘De rode potloodjes liggen in het stemhokje’, antwoordt Westphal. Raedts: ‘Veel succes!’

Ze gaan vanavond niet tellen, want die taak is toebedeeld aan de tweede shift studenten die om vier uur ’s middags begint. ‘Iedereen krijgt een vrijwilligersvergoeding van honderd euro’, vertelt de student-assessor. ‘En de voorzitter krijgt twee tientjes extra.’ ‘Gewoon minimumloon, dus’, zegt U-A-Sai.

Zijn ze bij de volgende verkiezingen weer van de partij? ‘Zeker weten’, antwoorden alle stembureauleden. Ook zonder vergoeding? ‘Nee, sowieso niet.’

Drieënhalf uur reizen

Aan het eind van de ochtend is het stembureau goed op gang. Tussen het controleren en turven door hebben de studenten ook zelf gestemd, ieder met hun eigen motivatie. ‘Woningbouw’, zegt Smeulders zonder aarzelen. ‘Ik heb er zelf een half jaar over gedaan om een kamer te vinden in Den Haag. Dat kan echt beter.’

‘Ik deed er ook negen maanden over om een kamer te vinden’, zegt Raedts. ‘In de tussentijd moest ik steeds vanuit Maastricht met de trein. Van deur tot deur was ik wel drieënhalf uur bezig. Voor tentamens sliep ik in hostels.’

U-A-Sai vindt klimaat belangrijk. ‘Maar ook iets simpels als fietsparkeerplekken. Die kun je hier nergens kwijt. Toch zijn ze er wel heel haaiig op dat je je fiets goed neerzet, anders wordt die weggehaald. Daar erger ik me echt aan.’

Voor Westphal is de veiligheid op straat van belang. ‘In sommige wijken in Den Haag voel ik me niet echt prettig, dus ik zou graag meer agenten op straat zien.’
‘Gemeenteraadsverkiezingen leven onder studenten minder dan de landelijke politiek’, zegt Raedts. ‘Maar juist dit gaat over je eigen stad. Hier kan je verschil maken. Het zou zonde zijn als je dan niet stemt.’

Hun bureau in het Spuigebouw kan daarin wat hem betreft verschil maken. ‘Je komt hier letterlijk langs omdat je toch naar college moet. Dan heb je geen reden om niet te stemmen.’