Onder een systeemplafond in het Friese doarpshus ‘de Stjelp’ in het pittoreske Idskenhuizen prikken de strijkstokken in rap tempo de lucht in tijdens de repetitie van de ‘Serenade Nr.1’ van Brahms. De warme klanken vullen de ruimte die normaal gesproken als buurthuis fungeert. 

Aan de muren hangen schilderijen van mannen die jeu de boules spelen en van kinderen die aan de Friese oevers hangen. Feestelijke vlaggetjes versieren de felverlichte ruimte, vermoedelijk overblijfselen van een eerder dorpsfeest.

Vandaag is de linoleumvloer bezaaid met bladmuziek, flesjes water en telefoons. Omdat de stoelen eigenlijk te laag zijn voor de cellisten hebben ze er meerdere op elkaar gestapeld, in een kring om de dirigent scharen zich de vioolspelers en de blazers bevinden zich op het zelfgebouwde podium. In badslippers gestoken voeten tikken mee op de maat. Een klarinetist draagt een trui met de tekst ‘Eat, sleep, toeter, repeat’. Andere studenten spelen op hun sokken of dragen joggingbroeken met allemaal hetzelfde logo op de bil: Nesko, oftewel het Nederlands Studenten Kamerorkest.

Studenten die even niet hoeven te spelen kijken stiekem op hun telefoon. Als de buurtkinderen in de naastgelegen speeltuin de zachte melodieën van Brahms overstemmen met hun kabaal beginnen de musici te grinniken.

Gapen

‘Volgens mij gaat dit in een kerk heerlijk klinken’, verzekert de Italiaans-Limburgse dirigent Leon Frantzen-Malesani. De akoestiek in het buurthuis is niet top en staat in sterk contrast met de plekken waar Nesko de komende weken speelt tijdens een uitgebreide tournee van Groningen tot Middelburg. Op 22 april speelt het orkest in de Leidse Lokhorstkerk.

Gedurende de middag gaan steeds meer studenten gapen. Vaste prik tijdens de repetitieweek van Nesko is de komst van een ander Nederlands studentenorkest dat kookt en een feest organiseert. Afgelopen nacht was dat een Amsterdams studentenorkest dat gretig van het gratis bier genoot en de boel op stelten zette. ‘De laatste gingen om drie uur naar bed’, aldus eerste vioolspeler Victor Schwarzwälder. Dat terwijl het orkest flink aan de bak moet, elke dag wordt er bijna uitsluitend gerepeteerd, van tien uur ’s ochtends tot tien ’s avonds.

‘Het zijn intensieve weken’, vertelt Mare Plantinga (22), masterstudente Classics and Ancient Civilizations aan de Universiteit Leiden. ‘Maar het muziek maken kost mij geen energie, het gaat vanzelf. Als er iets heel moois ontstaat dan krijg je een energieburst, en vergeet je dat je vannacht helemaal niet zo veel hebt geslapen.’

downward facing dog

Om het welzijn van de orkestleden te waarborgen tijdens deze intensieve repetities organiseert violiste Anna Varny aan het eind van de middag een yogasessie. Middels de downward facing dog en de cat cow-positie worden de spieren gerekt. ‘Die zullen vast wel stijf zijn na vandaag.’

Na nog een repetitie is het tijd voor het diner: wraps, gemaakt door de moeder van fagotspeelster Birthe Bruinsma. Aan het eind van de straat bevindt zich verblijfplaats ‘Neptunus’ waar je in de hal wordt onthaald door twaalf opeengestapelde fusten bier. Tijdens het diner zinderen Strauss en Brahms nog na in de eetzaal. Tijdens het opschepen neuriën een paar studenten de melodie. Slagwerker Rik Wilmer trommelt het ritme na met zijn lepel op het choco-toetje.

Idskenhuizen wordt elk jaar opgeschud met de komst van het orkest. ‘Het is zo’n idyllisch dorpje’, zegt cellist Justus van Iterson. ‘En dan komen wij hier de boel terroriseren.’ Het karakteristieke dorpje bevindt zich aan een haven. Als het aan het bestuur ligt blijft deze plek ook voor aankomende projecten de uitvalsbasis voor het orkest, maar bezuinigingen dreigen roet in het eten te gooien, en een tournee met repetitieweek is duur. 

‘Tot 2022 hadden we een hoofdsponsor’, aldus fagot-speelster en bestuurslid Carolin Ellerkamp. ‘Maar zij zijn ermee gestopt omdat ze het niet meer konden dragen. Dat was echt een drama. Hoe vul je een gat van 10.000 euro? We moeten goed nadenken hoe Nesko kan blijven voortbestaan.’

‘We gaan kritisch afwegen wat belangrijk is voor ons en een langetermijnplan opstellen’, aldus bestuurslid en hobo-speelster Anne-Roos de Ruiter. ‘Misschien houdt dat in dat Idskenhuizen niet meer onze vaste repeteerlocatie blijft. Dat zou jammer zijn. Veel mensen vinden dat het onderdeel is van Nesko.’

‘Krokant spelen’

Na het avondeten verzamelen de studenten zich weer in de repetitieruimte en wordt er gewerkt aan Brahms deel 3. De sfeer is gemoedelijk, iedereen luistert gehoorzaam naar dirigent Frantzen-Malesani. ‘Ik zit aan kleur te denken bij dit deel’, omschrijft hij een passage. ‘Het is net als een bad chocolademelk.’

De dirigent gebruikt alle mogelijke soorten beeldspraak om de studenten duidelijk te maken met welke intentie ze bepaalde noten moeten spelen. Bijvoorbeeld: ‘Denk aan een auto die probeert af te remmen in de sneeuw.’ Of: ‘Speel dit krokant.’

‘Dirigenten hebben er een handje van om met allemaal gekke metaforen te komen’, zegt De Ruiter lachend na afloop. ‘Zeg gewoon dat ik harder of zachter moet spelen.’

‘Als dirigent produceer je geen klank, je zwaait alleen’, verklaart Frantzen-Malesani (27). ‘Het geeft heel veel voldoening als ik een bepaald idee heb over een stuk, dit met mijn handen laat zien en dat vervolgens terugkrijg van de musici.’ Met zijn relatief jonge leeftijd valt hij goed in de groep. ‘Maar het kan ook een nadeel zijn, dat ze bijvoorbeeld extra afstandelijk doen omdat het iemand van hun leeftijd is. Daarnaast is je autoriteit niet altijd vanzelfsprekend als jongere dirigent. Sommigen durven iets meer, maar dat valt gelukkig nog mee.’

Plaksnorren

Nadat de laatste stukken van de dag zijn gerepeteerd wordt het thema voor deze avond bekendgemaakt: ‘Cirque du Nesko’. De verkleedspullen worden uit de kast getrokken en de outfits stellen niet teleur; de studenten hullen zich in grote pluche hoeden, groene beenwarmers, plaksnorren, schmink en glitterhoedjes, -broeken, -topjes en -dasjes.

Er wordt een fust aangesloten en violist Victor Schwarzwälder opent het feest met een goocheltruc waar zakken popcorn te winnen zijn. De zakken worden bij de volgende act opengeritst, een theaterstuk. Het hele orkest kan meedoen aan het improvisatiespel en dat leidt tot hilarische momenten. Het publiek ligt dubbel als cellist Van Iterson en klarinetist Troy Gils op het punt staan de liefde te bedrijven en altvioliste Joanne Joosten schreeuwend het toneel opstormt: ‘Jij vuile bedrieger!’

Na afloop worden er nog wat biertjes gedronken en kaartspellen gespeeld waarop langzaamaan iedereen afdruipt. Rond half twee gaan de laatste vier naar bed.

Rondvliegend speeksel

‘Ze zijn er nu al!’ De volgende ochtend haasten enkele orkestleden zich naar de repetitieruimte om de kinderen van een basisschool uit het nabijgelegen Sint Nicolaasga te verwelkomen. Zij komen op bezoek en krijgen de mogelijkheid om ‘de instrumenten te betasten’, aldus De Ruiter. Daarna wonen ze de repetitie bij van de toegift, die nog een verrassing moet blijven.

Onrustig wiebelen de kinderen heen en weer terwijl ze op hun crackers en stukjes appels kauwen. Bij de eerste noten vallen de monden open. Als de dirigent vraagt of iemand op zijn plaats wil staan om het orkest te leiden schieten alle handen de lucht in. Even later slaat een scholier in het Barcelona-shirt van Lionel Messi de maat.

Nog een paar dagen oefenen, dan begint de tour die behalve statige kerken ook langs bijzondere locaties leidt. In kleine ensembles gaat het orkest ook op kamerbezoek in het Wilhelmina Kinderziekenhuis, vertelt violist Anne-Roos de Ruiter. ‘Er morgen alleen geen blaasinstrumenten mee, iets met te veel rondvliegend speeksel.’

Daarnaast speelt het Nesko in de gevangenis in Middelburg. ‘We moeten allemaal door security en alle bladmuziek moet worden uitgeprint, we mogen geen mobiele apparaten mee naar binnen nemen’, vertelt violiste Femke Klein.

‘De vorige keer werden de gedetineerden best onrustig van de vrouwelijke orkestleden omdat het zomer was en ze luchtiger gekleed waren. Ik voelde me toch niet helemaal op mijn gemak.’ 

Het Nederlands Studenten Kamerorkest speelt woensdag 22 april in de Lokhorstkerk, 20:15 u, € 22,50 (studenten €15) Zie nesko.nl voor de rest van de tour