‘De eerste week van de aanval was ik helemaal kapot, echt doodop’, vertelt multi-instrumentalist Hamid Reza Behzadian (45) over de oorlog in Iran, het land dat hij bijna vijftien jaar geleden ontvluchtte.
‘Ik dacht steeds: hoe gaat het met familie en vrienden? Als je daar niet bent, wordt zoiets akeligs steeds groter in je hoofd. Deze week ben ik wat rustiger. Ik heb de situatie enigszins geaccepteerd.
‘Mijn twee zussen, een van hen heeft een kind, en hun echtgenoten zijn gevlucht naar mijn ouders in de stad Karaj, in de buurt van Teheran. Vorige week heb ik een paar minuten met een van hen gesproken. Ik kan hen niet bereiken en zij kunnen mij alleen met een bepaalde telefoonkaart bellen. Het is een oorlogssituatie dus ze zijn zeker bang. Er gebeuren ook in Karaj heftige dingen. Ik hoop dat ze veilig zijn, maar weet dat niet.’
Mississippi-delta
Behzadian speelt zaterdag op het Leidse festival Peel Slowly and See. ‘In Teheran raakte ik verslingerd aan de blues. Het begon thuis met klassiek gitaar spelen. Maar ik was steeds op zoek naar nieuwe muziek. Zo kwam ik ook in contact met de blues uit de Mississippi-delta uit de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw, denk bijvoorbeeld aan Robert Johnson en Sonny Boy Williamson. Ik bleef ernaar luisteren en begon het op gehoor na te spelen.
‘In het begin was er nog geen internet, dus het was lastig om deze muziek te vinden. Gelukkig had een Armeense vriend in Teheran een supercollectie jazz en blues op cassettebandjes en cd’s, een verzameling die hij al was begonnen voor de revolutie van 1979.
‘Ik speelde niet alleen gitaar maar was ook verliefd op de mondharmonica. Hij kopieerde heel veel voor mij en had tapes van de Belgische mondharmonica-meester Toots Thielemans, dat vond ik te gek. Daar begon het mee, maar hij had ook veel delta-blues in zijn collectie, die ik uiteraard verslond.
westerse vrijheid
‘Het was echt een onderzoek voor mij: wie zijn die mensen en wat zit er achter deze muziek? Ik leerde over de omstandigheden waarin de zwarte bevolking toen leefde, de onderdrukking waar zij onder leden. Ik voelde een connectie met hen, want wij hadden ook met repressie te maken.
‘Als kind moest ik op school elke dag voordat de les begon “Dood aan Amerika!” scanderen. Maar ik ben gaan houden van de Amerikaans cultuur, nou ja, niet van alle elementen natuurlijk. Ik hou van westerse vrijheid en was daarnaar op zoek.
‘Ik ging studeren aan een universiteit in Teheran. Daar kwam ik in contact met nieuwe ideeën over politiek en filosofie en ontmoette heel veel muzikanten. Met je vrienden thuis muziek spelen in Iran kan en er zijn ook wel illegale plekken waar concerten worden gehouden. Het was uiteraard verboden, maar er werd toch gefeest. Ik ben er naar meer party’s geweest dan in Nederland.'
‘In 2009 was de zogenoemde Groene Revolutie, een groot protest tegen de herverkiezing van de toenmalige president Mahmoud Ahmadinejad. Er gebeurde heel veel, vrienden werden gearresteerd, maar de revolutie was zoals bekend niet succesvol. Het voelde alsof mijn leven werd geblokkeerd en dat wilde ik niet langer. Ik accepteerde de shit van het regime niet meer. Ik besloot: als het kan, ga ik weg.
‘Ik raakte in die tijd geïsoleerd: het was niet veilig om buiten actief te zijn. Ik heb toen nummers geschreven en in het geheim opgenomen in een thuisstudio van een vriend. Toen ik ze recentelijk terugluisterde, was ik verbaasd over wat ik in die tijd allemaal heb gemaakt. Het zijn instrumentale bluesnummers op slide-gitaar en harmonica plus een paar Iraanse folk-liedjes. Ik heb ze op Spotify gezet onder de titel Tehran 2009’s Dialogue.
‘Uiteindelijk ben ik in 2011 naar Nederland gevlucht. Inmiddels heb ik een Nederlands paspoort.
Totale gekte
‘Hier heb ik een opleiding Indiase klassieke muziek gedaan. Ik woonde in Utrecht en ging ik bijna elke avond naar wereldmuziekpodium RASA. Helaas bestaat het sinds 2016 niet meer. Een van de muzikanten die ik daarvan ken, is Steven Kamperman. Ik zit samen met hem en Esat Ekincioğlu in een band die live speelt bij de vertoning van de silhouet-animatiefilm De avonturen van prins Ahmed (1926), een verhaal uit de Duizend-en-een-nacht-vertellingen. Ik speel lapsteel, harmonica en Indiase gitaar. Er zitten liedjes in maar ook improvisatie en free jazz. Soms lijkt het totale gekte.
‘Op Peel Slowly treed ik op met de Surinaams-Nederlandse tabla-speler Suresh Sardjoe, die ook meespeelt op mijn vorig jaar verschenen plaat Blues for Leila. Er zijn natuurlijk veel “blues for dit of dat”- titels, dat vond ik leuk. ‘Leila’ is een symbool van liefde in de Iraanse cultuur, zowel romantisch als spiritueel. De titel verwijst zowel naar mijn westerse als Iraanse invloeden.
Vrouwenbeweging
‘Over de oorlog heb ik een dubbel gevoel. Geweld is negatief maar ik hoop al jaren elke dag dat er een einde komt aan het regime. Het is een illusie dat deze oorlog gevoerd wordt voor het Iraanse volk. Maar veel Iraniërs zijn blij als het regime valt. Het zijn de figuren die ons leven hebben kapotgemaakt
‘Ik zie goede krachten binnen Iran. De vrouwenbeweging die vier jaar geleden begon bijvoorbeeld, zoiets was er nooit eerder in het Midden-Oosten. Dat geeft aan hoe groot het verlangen naar vrijheid en een moderne maatschappij is. Ik ben uiteindelijk optimistisch. Het zou goed zijn als het Iraanse volk gebruik kan maken van het momentum om vrij te worden. Het belangrijkste is dat niet Amerika of Israël maar de Iraniërs zélf bepalen wie het land gaat leiden mocht het regime vallen.’
Peel Slowly and See, Met onder andere zZz, Efterklang en Głupi Komputer. Diverse locaties in Leiden, € 22,50 (vrijdag), € 37,50 (zaterdag), € 55 (passe-partout). Hamid Reza Behzadian speelt zaterdag om 23.00 uur in M10
