‘Aan het begin was ik wild en agressief’, omschrijft Eric Smit zichzelf als jonge onderzoeksjournalist. ‘Ik wist wat ik wilde, maar die drift zit in de aard van het beestje’, vertelt hij bij de opnames van ‘College Tour de podcast’, gemaakt door de masterstudenten Journalistiek en Nieuwe Media met presentator Twan Huys.
Uiteindelijk werd hij een ‘geleid projectiel’. Smit is inmiddels al jarenlang actief op het snijvlak van journalistiek, macht en geld. Na een carrière als professioneel squasher en een studie economie begon hij pas op 32-jarige leeftijd bij zakenblad Quote, waar hij samenwerkte met Jort Kelder. ‘Door mijn sportverleden had ik het idee dat ik moest laten zien dat ik wat voorstelde.’
In 2010 richtte hij onderzoeksplatform Follow the Money op, vernoemd naar de lijfspreuk van journalisten Carl Berstenstein en Bob Woodward die in The Washington Post het Watergate-schandaal onthulden, waarna president Nixon moest aftreden. Inmiddels richt Smit zijn pijlen op Big Tech met zijn nieuwe initiatief The Firewall. Dat platform moet verder gaan dan alleen journalistiek onderzoek naar grote technologiebedrijven. Met een juridische tak wil The Firewall bedrijven waar mogelijk ook juridisch ter verantwoording roepen. Zo bereidt Smit een zaak voor tegen Google Glass, vanwege de dubieuze effecten die de bril heeft op privacy. ‘Het is afschuwelijk dat je een ding op je hoofd zet waarmee je opnames kan maken. Die functionaliteit moet verboden worden.’ The Firewall heeft middels een sommatie geëist dat de bril van de markt wordt gehaald. Meta weigert in te gaan op de eis. ‘See you in court!’, zegt Smit lachend.
Jachthond
Zo is hij dus uitgegroeid ‘van journalistieke waakhond naar jachthond’, typeert presentator Huys. ‘In mijn ogen is journalistiek, met name onderzoeksjournalistiek, een vorm van actievoeren’, reageert Smit. ‘Als je bezig bent met een misstand wil je als onderzoeksjournalist dat het door jouw stuk wordt opgelost.’ Volgens hem is dat bij The Firewall niet anders. ‘Bij ons gaan niet de journalisten naar de rechtbank, dat doet de advocaat.’
Vasthoudendheid – ‘je gewoon weken, maanden en soms jaren ergens in vastbijten’ – is daarbij volgens hem essentieel. Dat deed hij ook bij Nina Brink, inmiddels Nina Storms, de voormalig topvrouw van internetprovider World Online. Brink verkocht haar aandelen vlak voordat haar bedrijf naar de beurs ging en verdiende daar veel geld mee. Kort daarna kelderde de koers en verloren beleggers grote bedragen.
Voor Smit was dat aanleiding om een boek over haar te schrijven: Nina: de onweerstaanbare opkomst van een powerlady (2010). ‘Ik zag dat zij een machtsspel speelde op hoog niveau. Ze was een soort personificatie van hoe macht en geld samenkomen.’
Zijn boek leidde tot meerdere rechtszaken tussen Brink en Smit. Er werd zelfs beslag gelegd op zijn huis en bankrekeningen. Uiteindelijk werden de zaken geschikt: het boek kon in de winkels blijven liggen als Smit een hoofdstuk over Brinks dochter in latere drukken zou verwijderen.
Juist tijdens die juridische strijd veranderde de verhouding tussen de twee. Terwijl hun advocaten buiten de rechtszaal overlegden over de schikking, raakten Brink en Smit met elkaar in gesprek. ‘Het nam een verrassende wending. “Misschien moeten we dit vaker doen”, zeiden we tegen elkaar.’
Wat begon als een juridische confrontatie, groeide vervolgens uit tot een persoonlijke band. De twee spraken meerdere keren met elkaar en begroeven uiteindelijk de strijdbijl. ‘Ik ben bij Nina in Nice en Monaco op bezoek geweest, en nog veel vaker op haar kantoor in Amsterdam. We hebben afgesproken dat we het laten rusten. We gaan binnenkort weer een glas wijn drinken.’
Kwelgeest
In een vooraf opgenomen filmpje dat op het scherm in het Lipsius wordt geprojecteerd heeft Brink een boodschap voor Smit. ‘Hij was vroeger mijn kwelgeest. Inmiddels niet meer en ik waardeer en respecteer hem ook.’ Ze vertelt dat ze het nieuwe initiatief van Smit, The Firewall, waardevol vindt en wil ondersteunen. ‘Dat is iets wat zowel mijn man – ook journalist – en ik zeer waarderen en waaraan we ook willen bijdragen.’
Er worden vervolgens WhatsApp-berichten van Brink geprojecteerd waarin zij haar intentie om The Firewall te steunen bevestigt: ‘Ik juich het Firewall project toe en zal een bijdrage leveren.’
Huys vraagt Smit of Brink ook financieel gaat bijdragen aan The Firewall. ‘Ik denk dat je dat hieruit kan opmaken. Tot mijn totale verbazing moet ik je zeggen.’ Hij grijnst. ‘Een miljoen kun je toch wel missen, of niet Nina?’