‘Run the world’ van Beyoncé galmt door een zaal gevuld met vrouwen in de Prodentfabriek in Amersfoort. Op het podium opent een vrouw in paars pak NWO Insight Out, een evenement voor ‘vrouwen+’ in bètatechnisch onderzoek.

Als vrouw in de informatica is het heerlijk om opeens zo veel mensen om je heen te hebben die je begrijpen. Toch voelde de dag meer als een herdenking van gedeeld onrecht dan een moment waarop vrouwenrechten vooruit werden gestuwd. We moeten ons naast solidariteit meer op actie richten.

Een gemiddeld evenement op Internationale Vrouwendag gaat ongeveer zo: een inspirerend praatje van een vrouw die ondanks het systeem succesvol is geworden, een vragensessie om te bespreken hoe we in dat systeem kunnen navigeren, workshops om onze leiderschapsvaardigheden te ontwikkelen, en een netwerksessie om verwante zielen te vinden.

Opeens een rij voor de wc

Dit is één van de weinige dagen in het jaar dat we in de rij moeten staan voor de wc; een privilege omdat we zelden omringd zijn door vrouwen. Vooral voor jonge vrouwen zijn dit soort bijeenkomsten een waardevolle sanity check: ik ben niet gek, ik ben niet de enige die dit meemaakt. Dat is belangrijk.

Maar nadat ik meerdere van dit soort evenementen heb meegemaakt, voel ik eerder verdriet dan inspiratie. We zijn meer bezig met symptoombestrijding dan met het zetten van échte stappen naar een beter systeem. We mogen onszelf meer gunnen.

Workshops om vaardigheden te ontwikkelen (presenteren, assertiviteit) zijn fijn en interessant. Maar hoe helpen ze ons het systeem te veranderen?
Ongelijkheid tussen mannen en vrouwen ontstaat niet doordat vrouwen minder vaardigheden hebben. Het is ijdele hoop dat er opeens meer vrouwelijke professoren zullen zijn omdat we beter hebben leren presenteren. Het helpt ons hooguit om beter in een mannenwereld te bewegen in plaats van de wereld te veranderen.

We kunnen een veel directere impact maken door ook workshops te organiseren over activisme: hoe breng je verandering teweeg binnen een instituut? Hoe maak je van individuele frustratie collectieve actie?

 Fix the system, not the girls

Om daar dan ook meteen een gevolg aan te geven, kunnen we de standaard netwerkmarkt aanvullen met stands van organisaties die zich inzetten voor vrouwenrechten, zodat je je, als je je geïnspireerd voelt, direct ergens bij kunt aansluiten.

Op NWO Insight Out werd de slogan van het Expertisecentrum Voor Haar Technische Ontwikkeling (VHTO) regelmatig herhaald: fix the system, not the girls. We zijn het er allemaal over eens dát we het systeem moeten fixen. Maar via vrije discussies en vragensessies kom je zelden tot concrete maatregelen. We moeten er niet op vertrouwen dat er vanzelf acties zullen voortkomen uit gesprekken tijdens de koffiepauze.

We kunnen veel directer te werk gaan door van tevoren afspraken te maken over de gewenste uitkomsten van onze bijeenkomsten. Daarnaast kunnen we discussies structureren zodat ze ergens in resulteren. We weten al hoe dat moet: denk aan het debat over academische vrijheid op onze universiteit waarbij we in groepjes academische vrijheid bespraken.

Meer mannen nodig

Niet alleen vrouwen willen dat het systeem verandert. Diversiteit is in ieders voordeel. Veel van onze mannelijke collega’s zijn dan ook gemotiveerd om te helpen, maar hebben niet het gevoel dat de evenementen voor hen zijn. Toen ik een oproep deed binnen mijn eigen onderzoeksgroep, gaf één van mijn collega’s aan dat hij het fijn vond dat ik hem expliciet uitnodigde, omdat hij niet zeker wist of hij welkom zou zijn.

Dat is een gemiste kans. We hebben juist meer mannen nodig, omdat ze zich in een uitstekende positie bevinden om mensen te bereiken die niet naar vrouwen zouden luisteren. Het is als vrouwen fijn om te weten dat we er niet alleen voor staan. En door aanwezig te zijn op dit soort evenementen leren ze vrouwelijk perspectief van binnenuit kennen, wat hen kan aanzetten tot meer en concreter activisme.

Het is natuurlijk essentieel om de psychologische veiligheid te bewaken. Gelukkig hoeven we het wiel niet zelf uit te vinden: we kunnen veel leren van bewegingen voor racial justice en LGBTQ+-rechten. Evenementen voor vrouwen zijn vaak dóór vrouwen georganiseerd. Dat zijn gepassioneerde, empathische vrouwen met grote ambities voor hun vrouwelijke collega’s.

Deze oproep is nadrukkelijk geen kritiek op hen. Zij organiseren dit naast hun reguliere taken, vaak zonder daar veel erkenning voor te krijgen. Juist daarom is inzetten op meer activisme ook voor hen voordelig: door meer mensen te betrekken en concrete actie centraal te stellen, hoeven zij niet langer de enigen te zijn die iets doen.

Solidariteit is mooi, maar solidariteit die ergens op uitdraait, is beter.

Julia Wąsala is promovendus bij het Leiden Institute of Advanced Computer Science (LIACS)