Als je een beslissing moet uitleggen heb je altijd twee opties: zeggen dat het is wat je wilde, of zeggen dat je liever anders had gehandeld, maar simpelweg geen keuze had. Dat tweede kan een smoesje zijn. Ik wilde bijvoorbeeld helemaal geen stroopwafel nemen, maar ja, ze moeten toch een keer op.

De onvermijdelijkheid kan er natuurlijk ook écht zijn. Zo heb ik nooit columnist willen worden, maar toen Mare me vroeg kon ik onmogelijk nee zeggen.

Historisch gezien is de ik-kon-nou-eenmaal-niet-anders-retoriek goed van pas gekomen voor groepen die altijd gehoorzaam dienden te zijn, zoals nonnen (wie denkt dat ik nu een niche academisch onderwerp aansnijd, heeft duidelijk de nuncore-hype gemist).

Lutgardis van Tongeren stond in de dertiende eeuw onder druk om abdis te worden van haar Franstalige klooster, terwijl ze helemaal geen zin had in zo’n bestuurlijke functie. Ze bad tot Maria, die Lutgardis de wonderbaarlijke gave schonk om de Franse taal niet machtig te kunnen worden.

Abdis worden? Ze wilde natuurlijk graag gehoorzamen, maar zonder de juiste talenkennis was zo’n positie helaas onmogelijk. Overigens is Lutgardis door haar onvermogen Frans te spreken patroonheilige van de Vlaamse Beweging geworden.

In goed vakjargon noemen mediëvisten dit soort weinig spectaculaire wonderen crap miracles. Ik snak zelf ook wel eens naar een dergelijk wonder.

Een vergadering notuleren? Helaas, ik ben op miraculeuze wijze verhinderd om tegelijkertijd te luisteren en te schrijven. Administratieve taken? Dankzij goddelijke interventie kan ik mij het nieuwe administratiesysteem niet eigen maken. Van hogerhand is bepaald dat ik in mijn werkende leven enkel in staat ben tot lezen, schrijven en koffiedrinken met collega’s.

Dit soort argumenten kan ik helaas niet inzetten tegenover mijn werkgever. Bestuurders hebben echter nog wel eens de neiging om beslissingen die ze nemen als van hogerhand opgelegde noodzakelijkheden te presenteren.

Eppo Bruins voerde als onderwijsminister bezuinigingen door die hij zelf problematisch noemde, maar die hij naar eigen zeggen toch moest doorvoeren, al werd nooit helemaal duidelijk wie hem dwong die rol op zich te nemen.

Bij de Faculteit Geesteswetenschappen is een jaar lang veel onrust geweest over het beëindigen van opleidingen, waar geen andere mogelijkheid voor zou zijn tot die er na veel verzet toch bleek te zijn.

Achter het strikte beveiligingsregime in het Wijnhavengebouw zat, volgens het college van bestuur, naast de aanwezigheid van een Arabisch sprekende man in het gebouw ook ‘informatie vanuit de diensten’ die de maatregelen noodzakelijk maakten en waar om veiligheidsredenen verder niets over gezegd kan worden. Dat kan natuurlijk zo zijn, maar dat kan niemand controleren.

Voor een democratische cultuur waarin beslissingen transparant zijn en bestuurders verantwoordelijk kunnen worden gehouden, is het niet genoeg om enkel uit te leggen waarom keuzes noodzakelijk zijn. De kern van elke democratische discussie zou moeten zijn wat we willen. Daarna komt de vraag of dat ook mogelijk is.

Met de komst van een nieuwe regering en een nieuwe Leidse rector en voorzitter hoop ik dat bestuurders vaker gaan zeggen waar ze naartoe willen, in plaats van zich te verschuilen achter noodzakelijkheid.

Laat ik het goede voorbeeld geven. Ik wil dat iedere bezuinigingsmaatregel tot op het bot bevochten wordt, niet alleen door medewerkers maar ook door bestuurders. Ik wil een veiligheidsbeleid waarin racisme geen enkele rol speelt. En ik wil geen nieuwe taal leren of bestuurlijke functie op me nemen.

Wel wil ik deel zijn van een universiteit waar een grote variëteit aan talen door de gebouwen schalt, of het nu Frans of Arabisch is.

Nonnen kunnen trouwens ook best goed zeggen wat ze willen. Drie bejaarde Oostenrijkse nonnen werden door de kerkelijke autoriteiten vanuit klooster Goldenstein naar een verzorgingstehuis overgeplaatst, tegen hun wensen en gemaakte afspraken in. Met behulp van voormalige studenten en een slotenmaker keerden ze afgelopen jaar terug.

Zuster Bernadette zegt dat ze haar hele leven gehoorzaam is geweest, maar dat het verzorgingstehuis te ver ging. Ze betreedt de eeuwigheid nog liever vanuit een weiland. Deze nuntastic vrouwen zijn te volgen via hun Instagram-account, waar ze ondanks aandringen van het kerkelijk bestuur gelukkig mee weigeren te stoppen.

Lieke Smits is postdoctoraal onderzoeker bij het Leiden University Centre for the Arts in Society