Hoe was het om voor het eerst zelf onderwijs te geven?
‘Spannend, maar ook ontzettend leuk. Het greep me meteen, ook om samen met studenten te bedenken wat het beste werkt. Ik merk dat zij daar heel goede ideeën over hebben en ook heel goed kunnen aangeven wat wel en niet werkt.’

Was u toen goed voorbereid?
‘Dat denk ik eigenlijk niet. Ik heb natuurlijk zelf gestudeerd en ik heb een vervolgopleiding tot medisch specialist afgerond. Maar ik was pas net aangesteld als staflid toen ik hoorde dat ik coördinator van het onderwijsblok over de buik zou zijn. Ik kon het materiaal van mijn voorganger overnemen.

‘Op dat moment had ik niet de scholing gehad om te weten hoe je het beste zoiets kan vormgeven. Dat hadden mijn voorgangers ook niet. Het blok zat op zich niet verkeerd in elkaar, maar er was niet echt over nagedacht over didactiek. We deden wat we altijd al deden.

‘Het is echt wel veranderd sinds die tijd. We hebben nu de basiskwalificatie onderwijs en onderwijskundigen die zijn toegewezen aan opleidingen en die meedenken over de inrichting.’

Toch betoogde u vrijdag in uw oratie dat het onderwijs moet professionaliseren. Schopt u zo niet tegen schenen?
‘Een beetje provocatief is het misschien wel, maar ik merk dat er nog steeds mensen rondlopen die zeggen: “Doe maar gewoon een hoorcollege, want dat heb ik nog liggen van vorig jaar.” Dat is toch niet wat we willen?

‘Onderwijs is niet iets statisch. Sommige vakken zijn misschien vrij onveranderlijk. De anatomie verandert niet elk jaar, maar juist daarin zie je heel goed dat het onderwijs wel meegaat met de ontwikkelingen door bijvoorbeeld nieuwe 3D-tools te implementeren.

‘Een deel van de docenten is zich ook niet bewust van wat er allemaal kan en wat de huidige didactische inzichten zijn. Dat is niet een diskwalificatie van die groep, maar een wake-up call. Er kan tegenwoordig zo veel meer, zo veel anders. We kunnen de contactmomenten zo veel beter gebruiken dan we nu doen.’

Wat werkt bijvoorbeeld beter dan hoorcolleges?
‘Team based learning is een voorbeeld. Je laat de studenten thuis de stof voorbereiden. Daarover krijg je tijdens college een toets die je eerst zelfstandig maakt, en daarna ga je in groepsverband overleggen over het goede antwoord. Zo ga je actief de stof verwerken, wat het leren ten goede komt.

‘Als bij die toetsen blijkt dat iedereen een antwoord goed had, is dat voor de docent een signaal dat het onderdeel goed is begrepen en je er minder aandacht aan hoeft te besteden. Dan kun je dieper ingaan op de vragen die minder goed zijn beantwoord.’

Dat vergt wel meer voorbereiding dan voor een regulier hoorcollege.
‘De docent moet inderdaad de flexibiliteit hebben om te kunnen switchen op het moment dat de onderwijsbehoefte ergens anders blijkt te liggen, maar de opbrengst is ook groter.

‘Met z’n allen tegelijk in een zaal te zitten en luisteren naar één iemand heeft geen meerwaarde boven een opgenomen college kijken of iets lezen in een boek. Als je samenkomt, wil je gebruikmaken van de mogelijkheden die dat biedt. Je gebruikt het college om juist met anderen in contact te komen en met die stof aan de gang te gaan, in plaats van dat je alleen aantekeningen maakt tijdens een hoorcollege en dat thuis verder uitwerkt.’

U pleit voor het aanstellen van kerndocenten. Wat zijn dat?
‘Naast colleges over vakgebieden zoals maag-, darm- en leverziekten, doceren we ook belangrijke vakoverstijgende onderwerpen zoals professionele vorming of onderzoeks- en communicatievaardigheden. Dat onderwijs wordt elk jaar door steeds verschillende docenten gegeven, die het elke keer eerst zelf moeten leren. Het zou goed zijn als we daarvoor mensen hebben die voor een belangrijk deel van hun aanstelling docent zijn.

‘Het is niet de bedoeling dat die kerndocenten al het onderwijs geven en de rest van het ziekenhuis helemaal niet. Brede betrokkenheid bij het onderwijs is belangrijk en goed. Maar gebruik voor de vakken waar didactiek echt van belang is ook iemand die de didactische vaardigheden goed op orde heeft.’

Welk deel van hun tijd besteden artsen in het Leids Universitair Medisch Centrum gemiddeld aan bachelor- en masteronderwijs? Tien procent?
‘Dat is al veel. Binnen een academisch ziekenhuis heeft iedereen meerdere taken. Onderwijs is vaak een kleine taak in vergelijking met patiëntzorg. Voor sommigen is het één keer per jaar een werkgroep geven. Zeker waar het vaardighedenonderwijs betreft denk ik dat studenten gebaat zijn bij docenten die onderwijs als een van hun hoofdtaken hebben, en niet zoals het nu is: als bijzaak.’

Hoe komt dat?
‘De meeste artsen besteden het merendeel van hun tijd aan patiëntenzorg, ongeacht welke neventaken ze nog meer hebben. Ik hoor dat mensen wel meer tijd aan onderwijs zouden willen besteden, maar dat ze vooral beoordeeld worden op hun publicaties.

‘Daar wil ik toch echt wel een beetje vanaf, want we zijn een universitair ziekenhuis, dus we moeten ook gewoon heel goed onderwijs geven. Ik ben daarom heel blij dat met programma’s als Academia in Motion en Erkennen & Waarderen de beweging in gang is gezet om onderwijs beter te belonen. Ik hoop dat het mensen motiveert.’

Als je studenten dertig jaar de toekomst in zou sturen, herkennen ze dan nog het onderwijs?
‘Ik hoop het niet. Als ik terugkijk naar mijn eigen studietijd zijn er echt wel dingen veranderd, maar zulke ontwikkelingen gaan vrij langzaam. We moeten iets met Ai in het onderwijs, zonder dat studenten vaardigheden of kennis verliezen.

‘Een voorbeeld: ik heb een patiëntdemonstratie gedaan waarbij ik aan de hand van een casus de theorie uitlegde. Na afloop kwamen studenten naar me toe die zeiden: “U heeft geen gelijk, het internet zegt het anders.” Ze hadden het ChatGPT gevraagd en daar kwam een ander antwoord uit.

‘Op zich vind ik het niet erg om uitgedaagd te worden door andere bronnen, maar wat mij zorgen baarde, is dat ze aan ChatGPT evenveel waarde leken te hechten als aan mijn demonstratie. Je kan prima aan een large language model vragen waar je lekker kunt eten, maar als je het gaat toepassen in een medische situatie is dat risicovol. Daar moeten we nu echt nog voor waarschuwen. “Oh”, zeiden de studenten uiteindelijk. “Dus niet alles wat ChatGPT zegt klopt ook?” Dáár schrok ik van.’

Alexandra Langers, Medisch onderwijs, een vak apart. Oratie was 13 maart