Op Terschelling zit een man naast een meeuwennest. Uit karton heeft hij een aantal meeuwenkoppen geknipt. Op hun snavels heeft hij op verschillende manieren een stip aangebracht. Zilvermeeuwen hebben namelijk ook echt een rode stip daar. De kuikens pikken daar op en dan braakt pa of ma wat eten in hun hongerige bekjes.

Die man die daar rond de oorlogsjaren zat was een pionier in de gedragsbiologie en woont later de Nobelprijs. Hij heette Niko Tinbergen en was op dat moment aan de Leidse universiteit verbonden. Zijn meeuwenonderzoek bracht inzicht in het nature/nurture-debat. Wat was aangeboren en wat was aangeleerd?

Op het Waddeneiland stelde hij ondermeer vast dat een extra grote rode stip ervoor zorgde dat de meeuwenkuikens daar heftiger op reageerden. Zelfs als dat geen voedsel opleverde. Dat noemde hij een supernormale prikkel.

Dat inspireerde het toneelgezelschap Cowboy bij nacht. Tijdens het Oerol Festival op datzelfde Terschelling brachten ze een voorstelling. De overvliegende meeuwen deden denken aan Tinbergen en het crossmediale stuk 'De meeuwen van Tinbergen' was geboren. Het beleefde dit jaar zijn première op het bekende openluchtfestival. Aankomend weekend wordt het voor de laatste keer opgevoerd in de binnenplaats van Museum Boerhaave die de Tinbergen-collectie beheert. Verschillende wetenschappers geven lezingen als kaderprogrammering.

'We brengen eerder een ervaring dan dat we een verhaal vertellen', zegt regisseur Alexander de Vree. 'We verweven het levensverhaal van Tinbergen met een ode aan de meeuw, we gaan na wat die supernormale prikkel bij de mensen is. Dan moet je niet alleen denken aan seksuele signalen zoals rode lippen of hoge hakken, maar ook snackbarvoedsel, hebzucht, of onze drang naar geld. Tinbergen heeft zelf nagedacht over hoe zijn inzichten konden worden gebruikt om de wereld een betere plek te maken. Wij gaan daarmee aan de slag.'

Geen theater dat een verhaal vertelt dus? 'Ik noem het liever een ritueel of een sit-in. Een gedeelde ervaring met het publiek.'

Heeft hij wel weet van de koele meeuwenliefde van veel Leidenaren? 'Ja, ik hoorde dat jullie daar gekleurde vuilniszakken voor hebben tegenwoordig. Daar gaan we natuurlijk mee aan de slag. Op Oerol voegden de overvliegende meeuwen natuurlijk een extra dimensie toe. Benieuwd of ze ons ook hier weten te vinden.'

De meeuwen van Tinbergen

Cowboy bij nacht

Museum Boerhaave, 26 t/m 28 oktober

Zie www.museumboerhaave.nl