Het Leidse Rijksmuseum van Oudheden bezit een bronzen zwaard dat ooit werd gevonden bij het plaatsje Bruggenum en meer dan tweeduizend jaar oud is. Het wapen is nooit gebruikt, en archeologen vermoedden daarom dat het vooral een ceremonieel object was. Het museum leende het zwaard uit voor een internationaal natuurkundig onderzoek, waarbij ook de Leidse archeoloog Hans Kamermans betrokken was. In het Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry beschrijven de onderzoekers hoe ze het zwaard blootstelden aan diverse onderzoeksmethoden op basis van radioactiviteit.
Het lemmet en het gevest zijn los van elkaar gegoten en daarna aan elkaar vastgemaakt, bleek uit een onderzoek waarbij de onderzoekers een soort röntgenfoto van het zwaard maakten.
Daarnaast konden ze onder meer de precieze samenstelling van het zwaard vaststellen. Behalve koper en tin zaten er ook sporen van arsenicum, antimoon, kobalt en andere metalen in. Dat is informatie die handig is als je wilt weten waar het ding gemaakt is: in de Alpen, concluderen de auteurs.
Bladluis
In het Amerikaanse blad Plos Biology van februari kondigt een internationaal team van wetenschappers aan dat ze het genoom van de bladluis Acyrthosiphon pisum hebben opgehelderd. De totale hoeveelheid erfelijk materiaal bestaat uit minder DNA dan het menselijke genoom, maar er zitten wel meer genen in. Het lijkt erop dat de diertjes ooit al hun genen verdubbeld hebben. Waar dat goed voor is, is vooralsnog onduidelijk. Misschien is het gewoon een backup, maar het kan ook zijn dat het nodig is voor de complexe levenscyclus van de bladluizen. Ze kunnen met of zonder vleugels geboren worden, en naar believen seksueel of aseksueel nageslacht voortbrengen. Daarnaast hebben de onderzochte bladluizen een aantal genen overgenomen van de bacteriën die in hun darmen leven.
De lijst met auteurs in Plos is twee kantjes lang. Aan het onderzoek werkten meer dan honderd wetenschappers mee, verbonden aan 83 universiteiten en instellingen van over de hele wereld. De Leidse evolutiebioloog Maurijn van der Zee was een van hen.
Statines
Mensen met een te hoog cholesterolgehalte krijgen vaak statines voorgeschreven, medicijnen die dat gehalte moeten verlagen. In het prestigieuze medisch tijdschrift The Lancet toont een groep wetenschappers, waaronder prof. Rudi Westendorp van het Leids Universitair Medisch Centrum, aan dat die medicijnen als bijwerking suikerziekte kunnen veroorzaken. Wereldwijd gebruiken miljoenen mensen deze medicijnen.
Zo ontstaat een dilemma: statines verhogen de kans op diabetes, maar verlagen de kans op hart- en vaatziekten. Omdat het gevonden effect maar klein is – anders zou het al eerder zijn opgedoken - hameren de wetenschappers erop dat de baten nog altijd hoger zijn dan de bijwerkingen. Als een groep van 255 mensen vier jaar lang statines slikt, krijgt statistisch gezien één persoon van hen suikerziekte door de medicijnen. Als je daarom besluit ze geen cholesterolverlagers te geven, krijgen vijf van die mensen een hartaanval in dezelfde periode. Wel kan het met name voor ouderen belangrijk zijn om ze op het extra risico van suikerziekte te wijzen.
