‘Ik woon weer bij mijn moeder’ Starters struikelen op de arbeidsmarkt
Net afgestudeerden moeten door de crisis langer wachten op een eerste baan. Met vrijwilligerswerk en onbetaalde stages proberen ze hun cv te verbeteren. ‘Vroeger gold: The sky is the limit. Dat is nu niet meer zo.’
DOOR DIRK-JAN ZOM ‘Door het overweldigende aanbod van brieven is de eerste selectie op basis van werkervaring geweest.’ Dit antwoord kreeg Lotte van Munster (23), afgestudeerd psychologe al tien keer op haar sollicitatiebrieven. En een positief resultaat had deze selectie voor haar niet. Van Munster studeerde in februari 2009 af, maar doet op dit moment uitzendwerk.
Na haar afstuderen ging ze een traject in voor een recherchekundige master aan de Politieacademie, waarvoor ze werd afgewezen. In de zomer werkte ze als reisleidster. Van Munster: ‘In september ben ik weer serieus gaan solliciteren, maar het is heel lastig nu.’
Ze heeft de master sociale en organisatiepsychologie gedaan. Achteraf gezien sluit deze studie niet helemaal aan op de richting die ze op wil: de zorg. Een traineeship in het bedrijfsleven is een andere optie, maar hiervoor bestaat veel concurrentie. Ze werkt nu bij Nationale Nederlanden als senior werkvoorbereider. Van Munster: ‘Dat klinkt interessanter dan het is. Ik zit vooral achter een computer administratief werk te doen. Ik wil nu vrijwilligerswerk gaan doen om mezelf te blijven ontwikkelen, want van de baantjes die ik nu doe word ik niet gelukkig.’
Selma van Halder (23) ondervindt ook problemen bij het zoeken naar een baan. Ze studeerde godsdienstwetenschappen in Leiden en deed de master interfaith studies in Glasgow, Schotland. Haar plan is om bij een non-gouvermentele organisatie (ngo) te gaan werken, maar ze vertelt dat je hier als starter moeilijk binnen komt. Van Halder denkt dat de economische crisis het zoeken bemoeilijkt: ‘Ngo’s hebben nu al hun geld nodig voor hun activiteiten en kunnen geen mensen aannemen. Commerciële organisaties proberen weer uit de crisis te komen, maar ngo’s genereren zelf geen geld.’
Ze loopt nu stage bij vluchtelingenorganisatie UNHCR. Omdat dit volledig onbetaald is, werkt ze ernaast: ‘Ik zou geen huur kunnen opbrengen, dus ik woon nu weer bij mijn moeder. Ik zie dit jaar als een investering in mijn cv.’
Voor meer studenten staat de tijd na de studie deze weken centraal. Eind februari werd in Utrecht het Careerevent gehouden, afgelopen weekend was de Amsterdamse Rai ingeruimd voor de Nationale Carrièrebeurs. In Leiden vond vorige week woensdag in het Gorlaeus Laboratorium het Science Career Event van de Leidse bètastudies plaats. Vrijdag 19 maart is in het Lipsius het Arbeidsmarktcongres 2010 van Geesteswetenschappen.
Zijn er redenen tot zorgen hierover vanwege de crisis of valt het allemaal wel mee? Cijfers geven niet direct een indicatie wat de oplopende werkloosheid specifiek voor hoogopgeleide starters betekent. Volgens het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) was 5,6 procent van de beroepsbevolking in de periode november 2009-januari 2010 werkloos, dit zijn ongeveer 430 duizend mensen. Een jaar eerder lag dit percentage op 3,9 procent. Dinsdag maakte het Centraal Planbureau bekend dat de werkloosheid zal oplopen tot een half miljoen mensen. In 2011 zal dit percentage gaan dalen van 6,5 procent naar 5,25 procent in 2015.
Wat dit voor hoogopgeleiden betekent, is nog niet bekend. Tot en met 2008 liep de werkloosheid onder hen terug, maar dit gold ook voor werkloosheid in het algemeen. Cijfers over 2009 zijn er nog niet. Wel zijn jongeren vaak de dupe als het economisch minder gaat, al geldt dit vooral voor jongeren zonder startkwalificatie.
Verontrustender zijn de recente prognoses van het Researchcentrum onderwijs en arbeid (ROA) van de Universiteit van Maastricht dat er in 2013 220.000 mensen minder aan het werk zullen zijn dan in 2008. Ook hoogopgeleiden krijgen daar last van omdat ze volgens het ROA relatief vaak werken in sectoren die door de crisis getroffen worden. Dat geldt vooral voor studenten rechten en economie. Die sectoren krimpen, terwijl er juist meer uitstroom van starters zal zijn, door de toegenomen populariteit van universitaire opleidingen.
Nieke Campagne, loopbaanadviseur van de Universiteit Leiden zegt de gevolgen van de crisis te merken: ‘De starter is de brugklasser van de arbeidsmarkt en moet er sowieso harder aan trekken dan anderen. Maar sinds het najaar van 2009 is het lastiger geworden. Dat merken we aan de studenten die bij ons komen. Ze krijgen afwijzingen vanwege een gebrek aan ervaring. Maar ook vertellen ze soms dat er heel veel kandidaten zijn. Het aantal reacties per vacature loopt sterk op.’
Zelfs mensen die veel naast hun studie gedaan hebben of bestuurservaring opdeden hebben problemen, vertelt Campagne. ‘Consultancy, daar is het nu lastiger. Binnen de advocatuur gold altijd: The sky is the limit. Dat is nu niet meer zo. Bedrijven zijn terughoudend en dat de arbeidsmarkt klappen gaat krijgen, dat is wel te zien. Aan de andere kant bestaat er altijd wel een vraag naar starters. De overheid neemt bijvoorbeeld 160 trainees aan, maar het tij is niet gunstig.’
‘Alleen een studie is niet genoeg’
Op het Science Career Event vorige week woensdag lijken studenten zich nog niet al te veel zorgen te maken. Promovendus Jan Willem van de Meent (29) denkt door zijn specialisatie wel een punt te hebben om zichzelf te verkopen: ‘Voor goede mensen is er altijd wel een baan. Wat verandert is hoe breed de mogelijkheden zijn.’ Wouter Schrier (24), student sterrenkunde vraagt zich vooral af of voldoende duidelijk zal zijn wat zijn studie inhoudt: ‘Vorig jaar was ik op het Careerevent. Het was toch niet helemaal duidelijk was een sterrenkundige doet. De reactie die ik kreeg was: “Oh, dat zoeken we niet echt.”’ En promovendus wiskunde Marten van der Schans (27): ‘Bij financiële instellingen schijnen ze nu wel echt economen of bedrijfskundigen te zoeken. Maar als je zelf iets flexibeler bent, kom je wel ergens binnen.’
De bezoekers mogen dan optimistisch zijn, organisator Laurens Sand zegt dat hij met moeite de stands gevuld kreeg. ‘Veel bedrijven die er vorig jaar wel bij waren, zeiden: “Nee, deze keer komen we niet.” We moesten veel nieuwe bedrijven benaderen, om het toch rond te krijgen. Twee jaar geleden stonden er 35 bedrijven, vorig jaar 25 en dit jaar 23.’
Sand denkt dat er een soort verandering gaande is. ‘Het begint een beetje om te draaien. Voorheen wilden bedrijven hier graag staan, terwijl studenten dachten: “Ik vind toch wel iets.” Nu zijn de bedrijven terughoudend, terwijl studenten juist graag komen. Ik hoor van veel werkzoekenden dat ze lastig een baan kunnen vinden of gaan promoveren. Er waren ook veel meer vooraanmeldingen, 170 ten opzichte van 50 vorig jaar, al kan dat ook aan de promotie liggen.’
Voorzitter Geert Klein Wolterink van het Arbeidsmarktcongres ziet geen verminderde interesse bij bedrijven: ‘Het beeld dat wij hebben is dat het nu nog steeds moeilijk is, maar wel aantrekt. Een aantal bedrijven komt dit jaar niet meer, maar ik heb niet het idee dat dit door de crisis komt.’ Klein Wolterink denkt dat het voor studenten Geesteswetenschappen vooral lastig is om dat wat je geleerd hebt, daadwerkelijk toe te passen.
Van Munster heeft geen spijt van haar studiekeuze. ‘Ik wil volgend jaar nogmaals proberen toegelaten te worden tot de recherchekundige master’, vertelt ze.
Van Halder is op zoek naar traineeships, waar ze juist zoeken naar starters: ‘Ik zie veel mensen die er een jaartje tussenuit gaan. Die gaan ergens vrijwilligerswerk doen in de Andes, dan doet je toch ervaring op. Ik merk nu wel dat studie alleen echt niet genoeg is. Ik heb commissies gedaan, in de Plaatselijke Kamer van Verenigingen gezeten. Maar als het puntje bij paaltje komt wordt om werkervaring gevraagd. Dat is voor starters dus moeilijk.’
Tips van de kenners
Bereid je sollicitatie goed voor. Jezelf in de markt zetten is een nog groter project dan de scriptie.
Wacht niet tot op het einde van je studie, maar denk eerder na over je marktwaarde.
Wees goed voorbereid op vragen in het gesprek. Wat kun je, wat wil je? Je mag niet verrast zijn als je daarover vragen krijgt.
R aak niet in een dip van een afwijzing. Het is niet een afwijzing van jezelf, maar van je profiel.
Bereid je voor op een project waarin je moet groeien.
Maak een sterkte-zwakte-analyse van jezelf. Gebruik hierbij de mening van anderen.
Informeer telefonisch subtiel naar de kern van de baan en reageer daarop in de brief.
Gebruik je netwerk: via via mag je bijna altijd op gesprek komen.
Stuur geen vuistdik cv boordevol irrelevante details: Brief één pagina en het cv tot twee pagina’s.
Klaag niet (over je vorige werkgever) en overdrijf niet.
(Bronnen: studieadviseur Nieke Campagne en loopbaan.nl) Deel op Facebook
