Ze gaan hun liederlijke gang

Ze gaan hun liederlijke gang
Professionele piraterij zal alleen maar erger worden, aldus Rob de Wijk

'Iedereen praat over piraten, maar niemand weet hoe groot het probleem is.' Hoogleraar strategische studies Rob de Wijk maakte een analyse voor het vakblad Survival Global Politics and Strategy. 'James Bond zou jaloers zijn.'

DOOR BART BRAUN Rob de Wijk, hoogleraar strategische studies: ‘De laatste vijf tot zeven jaar is de modus operandi van Somalische piraten veranderd. Ze begonnen ooit als reactie op Westerse schepen die de plaatselijke zee leegvisten. De Somalische vissers zijn toen schepen gaan kapen. Dat was vervelend, maar die vissersboten waren ook illegaal bezig. Door de totale ondergang van het Somalische regime is nu de piraterij geprofessionaliseerd: iedereen kan in dat land zijn liederlijke gang gaan. Het is een efficiënte, grootschalige bedrijfstak geworden, aangestuurd vanuit Dubai en Londen.

‘Behalve hoogleraar hier in Leiden ben ik directeur van het Den Haag Centrum voor Strategische Studies. Daar hebben we anderhalf jaar geleden een databank opgezet met alle piraterij-incidenten ter wereld. Inmiddels is dat de grootste ter wereld, en hij is ook geschikt om analyses mee te maken voor beleid. Iedereen praat over piraten, maar niemand weet hoe groot het probleem eigenlijk is. Wij laten dat zien.

‘Er is een relatie tussen armoede en piraterij. Een rijk gebied is meestal ook een goed bestuurd gebied. Als een land instort, wordt het arm, en gaan mensen andere manieren zoeken om een inkomen te krijgen. We zien dat nu gebeuren bij de Straat van Malakka, voor de kust van Pakistan, en in delen van het Caribisch gebied. Als een land rood is in de Failed State Index, kun je er gif op innemen dat dit soort dingen gebeuren.

‘Het gebied rond Somalië is op dat punt het meest fragiele ter wereld; er zijn geen centrale regeringen die optreden. Ik heb een paar keer aan de Tweede Kamer uitleg gegeven over deze problematiek. Daar hoorde ik soms mensen suggereren dat we ontwikkelingshulp naar Somalië moeten sturen en dat de piraterij dan oplost. Dat is natuurlijk flauwekul. Zelfs als je Somalië onder controle zou kunnen brengen, dan verschuift het probleem zich naar Jemen.

‘Wat dan wel helpt? De inzet van marineschepen heeft effect; de Oost-West-route die langs Somalië loopt is redelijk veilig. De piraterij is echter zo lucratief dat zij zich nu richt op de verder uit de kust gelegen Noord-Zuid route. Dat gebied is zo groot dat het niet te beveiligen is met een paar schepen. En als je eenmaal gekaapt bent, is er weinig meer aan te doen. Er zijn wel operaties gepland waarbij je aan boord gaat. Uitgebreide plannen; James Bond zou er jaloers op zijn. Maar de plannen gaan nooit door, want dan ontstaat er een slachtpartij. De bemanning van een gekaapt schip wordt vaak opgesloten, waarna de deur wordt dichtgelast. Je hebt ze dus niet zomaar vrij, maar voor de piraten is het makkelijk om ze alsnog overhoop te schieten via een luikje. In het merendeel van de gevallen wordt er gewoon losgeld betaald.

‘Op de langere termijn is het probleem eigenlijk alleen maar aan land op te lossen. Maar het is doodgewoon criminaliteit, en dat krijgen we hier ook niet opgelost. Piraterij is van alle tijden, zwak bestuur is van alle tijden, en het zal er dus altijd zijn. Het probleem zal eerder erger worden, omdat het Westen zijn investeringen in arme landen zal verleggen om China tegengewicht te blijven bieden.

‘Die rivaliteit speelt ook mee in de bestrijding van piraterij. Procentueel gaat het nergens over: piraten tasten 0,01 tot 0,2% van de wereldwijde maritieme handel aan. Het ingrijpen draait ook om het in positie manoeuvreren van troepenmachten. De VS en China gebruiken piraterij als reden om een bruggenhoofd te slaan naar de Indische Oceaan, in het kader van het opkomende machtsspel.’