Het studenten- en docententoneelgezelschap Saint-Lazare
Überpositief in de beste aller werelden Toneelgroep Saint lazare eert Voltaire
Studenten en docenten Frans staan samen op het toneel en spelen Candide. ‘Hij is gewoon heel lief.’
DOOR ARJEN VAN VEELEN Wat is dat, optimisme, vraagt één van de personages in Voltaire’s avontuur Candide. ‘Ach’, zegt Candide, ‘zo heet de waanzin vol te houden dat alles goed gaat, terwijl alles verkeerd gaat.’ Candide, ou l’optimisme is een dun, komisch, diepzinnig boekje over de bleue Candide die als een soort Olivier B. Bommel in zeven sloten tegelijk loopt.
Hij woont prinsheerlijk op het kasteel van baron Thunder-ten-tronckh, maar wordt uit zijn comfort zone geschopt als hij heeft geklefbekt met Cunégonde, de dochter van de baron. Samen met zijn lief en met filosofieleraar Pangloss begint hij dan een zwerftocht over de wereld waarbij ze overal op diepe pech en ellende stuiten, van aardbevingen in Lissabon tot mishandelde slaven in Paramaribo. Die reality check helpt niet: Pangloss blijft positief denken en zegt steeds dat ze in de beste van alle mogelijke werelden leven.
Voltaire (1694 - 1778) drijft hiermee de spot met de geleerde idioterie van collega Leibniz. Die dacht het probleem van het kwaad in de wereld te hebben opgelost door het goed te noemen. In Candide wordt zijn rooskleurige wereldblik consequent en tot in het absurde nageleefd. Zelfs als Pangloss zwaar wordt afgeranseld, blijft hij blij. ‘Ik ben tenslotte een filosoof. Het past mij niet om op mijn uitspraak terug te komen, omdat Leibniz geen ongelijk kan hebben en omdat de geprestabiliseerde harmonie het mooiste op aarde is, net als de massieve en de subtiele stof.’ Echt helemaal top, dus, deze wereld.
Studenten en docenten Frans van Toneelgroep Saint Lazare spelen een toneelversie van de vrolijke satire. Het jochie Candide wordt gespeeld door Sophie Dewulf. In de vorige toneelvoorstelling van Saint Lazare, Les Bonnes van Jean Genet, speelde ze nog ‘een cynische feeks’, vertelt, ze. ‘Candide is compleet anders. Die is gewoon heel lief. Hij is überoptimistisch en moet worden geconfronteerd met de werkelijkheid; in werkelijkheid is niet alles enorm positief. Wat Pangloss beweert, dat alles het beste is zoals het is, is natuurlijk onzin.’ Het verhaal is zowel lachwekend en ontroerend, vindt ze. De kijker schakelt tussen leedvermaak en medelijden.
‘Candide is een ongeschreven blad’, zegt Georgine Dat, die Cunégonde speelt. ‘Hij gaat op zoek naar geluk maar komt vooral misère tegen, terwijl Pangloss het maar blijft hebben over “meilleur des mondes possibles”. Cunégonde is eerst heel schattig en mooi, een beetje naïef en ondeugend, en dat blijft ze, zelfs als ze verkracht is. Als ze Candide later vertelt welke mannen ze heeft gehad, heeft ze niet door dat ze hem daarmee kwetst.’
Het boekje hoort bij de boekentoptien aller tijden van docent Frans Sjef Houppermans. Sinds 1978 geeft hij college over. Nu is hij de voice over die de actiescènes aan elkaar weeft. Zijn ervaring is dat het boekje laat zien wat literatuur kan: het is tegelijkertijd laagdrempelig en diep. En het biedt een blik op het wereldtoneel die ‘zowel ironisch als ontroerend’ is. De voorstelling is Franstalig, maar goed te volgen. ‘Lees anders eerst het boek in het Nederlands’, zegt Sophie.
Als het reisgezelschap na alle ontberingen volkomen berooid thuiskomt en moestuintje zegt Pangloss: zie je wel, onze tegenslagen was heel positief, want als we al die ellende niet hadden gehad, waren we niet geworden wie we nu zijn. Candide, de abstracte blabla beu, zegt: allemaal leuk en aardig, maar ‘il faut cultiver notre jardin.’
Saint lazare: Candide, naar het sprookje van Voltaire LAKtheater 10 maart, 20:30
