Leven na Plasterk De gevolgen voor de universiteiten
Wat betekent de val van het kabinet voor onderwijs en onderzoek? Het debat over de toekomst van de studiefinanciering is voorlopig van de baan. De vraag is welke onderwerpen nog meer controversieel worden verklaard.
Krijgen we Rouvoet, nu Ronald Plasterk met de andere PvdA-ministers uit het kabinet is gestapt? Ja en nee. André Rouvoet doet nu naast zijn eigen programmaministerie van Jeugd en Gezin ook Onderwijs, Cultuur en Wetenschap erbij. Hij zal zich daar echter ook vooral richten op de onderdelen die te maken hebben met jeugd en gezin. Hij wordt verantwoordelijk voor het primair onderwijs, speciaal onderwijs, kinderopvang en voorschoolse opvang. Ook het arbeidsvoorwaardenbeleid wordt aan zijn portefeuille toegevoegd.
Staatssecretaris Marja van Bijsterveldt (CDA) blijft gewoon staatssecretaris. Zij krijgt de verantwoordelijkheid voor het hoger onderwijs, wetenschapsbeleid, emancipatie, cultuur en media erbij. Formeel vallen de universiteit daarmee dus onder de staatssecretaris, maar als we Rouvoet moeten geloven deden ze dat eigenlijk eerst ook al. ‘De afgelopen jaren is er in de portefeuille van de heer Plasterk te veel de indruk gewekt dat we een staatssecretaris van Onderwijs hadden en een minister van Feesten en Partijen en Emancipatiebeleid’, zei hij op een partijbijeenkomst. ‘Hij was zichtbaar, heeft goede dingen gedaan op belangrijke onderwerpen, maar nu is er weer een minister van Onderwijs.’
Tenminste, tot 9 juni, want dan zijn de verkiezingen. Verwacht van Rouvoet geen vuurwerk, ondanks zijn grote woorden. Hij heeft te weinig tijd en vrijheid om echt iets te kunnen aanpakken. Daarnaast moet hij ook nog campagne voeren als lijsttrekker voor de ChristenUnie. Overigens heeft Rouvoet inmiddels excuses voor zijn opmerking gemaakt in de actualiteitenrubriek Netwerk.
Wat blijft er nu liggen? Alles wat Plasterk niet heeft afgerond. De aan universiteiten zo gehate overheveling van universitair geld naar de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) blijft bestaan en de twintig miljoen voor de geesteswetenschappen komen er gewoon. Zijn langetermijnplan om de verschillen tussen hbo en wo te slechten, gaat echter niet door. Ook het debat over te toekomst van de studiefinanciering dat deze maand gevoerd zou worden, is voorlopig van de baan.
Daarnaast is er nog wetgeving die al klaar lag voor de Tweede Kamer, en die kan controversieel verklaard worden.
Controversieel verklaard? Als het kabinet is gevallen en er nieuwe verkiezingen gaan komen, is het niet de bedoeling dat er nieuw beleid wordt gemaakt. Daarnaast kunnen de Eerste en Tweede Kamer ervoor kiezen om lopende zaken op pauze te zetten door ze ‘controversieel’ te verklaren. Na de verkiezingen denkt de nieuwe regering wellicht heel anders over bijvoorbeeld de Kilometerheffing, en dan zou het ongepast zijn om die er snel even doorheen te jassen.
De Eerste Kamer begon dinsdag met vergaderen, de commissies van de Tweede Kamer gaan vandaag rond de tafel zitten.Het nieuwe accreditatiestelsel – waarmee bepaald wordt of een studie goed genoeg is om door de overheid betaald te worden - zal waarschijnlijk niet controversieel verklaard worden.
Op onderwijsgebied liggen echter wel gevoeliger wetten klaar, over de educatieve minor en de harde knip. Met name de SP heeft daar problemen mee.
De educatieve minor? Bachelorstudenten kunnen door het volgen van deze minor al na drie jaar een certificaat halen dat het mogelijk maakt om les te geven aan de onderbouw van het voortgezet onderwijs. De minoren zijn al gestart, ook in Leiden, zonder dat de wet is goedgekeurd. Dit is mogelijk gemaakt door gedoogsteun vanuit de Tweede Kamer.
‘Ik ga mijn uiterste best doen om die wet controversieel te laten verklaren’, zegt SP’er Jasper van Dijk. ‘Ik vind het een slecht idee. Er worden met deze opleiding halffabrikaten afgeleverd. Het is niet de bedoeling dat je na drie jaar studeren en het volgen van een paar extra vakken al voor de klas komt te staan.
Blijft de harde knip bestaan?
In Ruim Baan voor Talent is ook de ‘harde knip’ opgenomen. Plasterk wilde graag een scherpe scheiding tussen bachelor en master aanbrengen. In principe is het de bedoeling dat studenten eerst al hun bachelorvakken halen voordat zij aan hun master beginnen.
Volgens Plasterk zorgt de maatregel voor een bewustere masterkeuze en betere internationale samenwerking. In overleg met de studentenbonden waren de scherpste kantjes al van de harde knip afgeveild. Studenten die een paar vakjes tekort komen, zouden bijvoorbeeld wel kunnen doorstromen naar een master.
Van Dijk vindt het desondanks een slecht plan. ‘Het levert grote studievertragingen op. Dat zien we niet zitten. Het is nog een reden om de wet controversieel te verklaren.’
Of hij veel medestanders krijgt, weet hij niet. ‘Dat doet eigenlijk ook niet ter zake’, zegt Van Dijk. ‘Als een partij een wet controversieel verklaart, dienen ander partijen dit te respecteren. Dat zullen wij ook doen als er een wet controversieel wordt verklaard die wij wel zien zitten.’
En hoe zit dat met de student-assessor in het college van bestuur? Het is nog onduidelijk of er een studentlid in het college van bestuur van universiteiten komt. Het voorstel voor de studentassessor was aan de nieuwe Wet op het Hoger onderwijs en Wetenschappelijk onderzoek (WHW) toegevoegd door middel van een amendement van D66-Kamerlid Boris van der Ham. Vooral het CDA in de Eerste Kamer had echter grote bezwaren tegen de assessor. De komst van een studentlid zou het bestuur en medezeggenschap minder transparant maken. Ook Plasterk was bepaald niet enthousiast en ontraadde het amendement. De wet is door Plasterk door Eerste Kamer geloodst met de belofte dat het amendement opnieuw voorgelegd zou worden aan de Tweede Kamer. Die belofte kan hij nu niet meer tot uitvoer brengen. Het studentlid zou er dus eigenlijk moeten komen.
Volgens Gerard Oosterwijk van studentenvakbond LSVb is het niet zo simpel. ‘Staatssecretaris van Bijsterveldt kan een trucje toepassen door dit gedeelte van de wet nog niet in werking te laten treden.’ Mogelijk wordt er dan op een later tijdstip met een wijzigingswet de student-assessor geschrapt uit de WHW.
En na de verkiezingen? Welk kabinet er ook zit, de economische crisis blijft bestaan. De regering Balkenende IV had commissies ingesteld om te kijken hoe er 35 miljard euro bezuinigd moest worden. PvdA-fractieleider Mariëtte Hamer diende een motie in: de investeringen in onderwijs en wetenschappelijk onderzoek moesten daarbij buiten schot blijven. De huidige Tweede Kamer was het daar unaniem mee eens, maar of dat voornemen ook stand houd na de verkiezingen, moet nog blijken.
Wat gaat Plasterk nu doen? ‘Het liefst wil ik minister van OC en W worden in het eerste kabinet Bos. Helaas doet die mogelijkheid zich niet met zekerheid voor’, zei Plasterk in zijn afscheidsinterview met Vrij Nederland. Of hij ook in de oppositiebanken wil zitten, weet hij nog niet. Terug naar zijn onderzoek aan de genetica van het wormpje C. elegans lijkt geen optie. Hij draaide mee aan de top, maar of hij weer zo hoog kan komen na drie jaar ministerschap, valt te betwijfelen. Volgens de onderwijswebsite ScienceGuide is hij kandidaat om Job Cohen op te volgen als burgemeester van Amsterdam.
