Als het maar scotch is, zegt de Griek Whisky is de nationale drank van Griekenland, aldus antropoloog
Grieken lopen weg met whisky, ontdekte antropoloog Tryfon Bampilis, zelf Griek en whiskyliefhebber. ‘Het drinken werd een soort fetisj.’
DOOR VINCENT BONGERS Ouzo? Verrassend genoeg heeft Griekenland een fascinatie met whisky. In 1986 besloot de regering zelfs om een importquotum in te stellen om de vloed aan drank in te dammen. De whiskyboom was op zijn hoogtepunt eind jaren tachtig en begin jaren negentig.
Maar in 2003 werden er nog bijna 34 miljoen flessen verkocht in een land met rond de elf miljoen inwoners. Des te opvallender is dat voor de Tweede Wereldoorlog er nauwelijks whisky werd gedronken in Griekenland.
Geprikkeld door de enorme consumptie van whisky in zijn geboorteland deed antropoloog Tryfon Bampilis voor zijn proefschrift onderzoek naar de rol die de drank speelt in de Griekse cultuur. Hij kwam er achter dat zelfs op plekken waar geen spoor van whisky lijkt te zijn, het belang van het destillaat groot is. In veel woonkamers hangen reclameaffiches voor whisky aan de muur en tussen de familiefoto’s op de schoorsteenmantels staan bijvoorbeeld een beeld van het Striding Man logo van het merk Johnnie Walker.
Bampilis: ‘De drank wordt je ook vaak aangeboden als je ergens op bezoek bent. Het gaat nadrukkelijk om het drinken van scotch whisky. Dat komt door de grote politiek en culturele invloed van Groot-Brittannië op Griekenland. We hebben een uitdrukking afto ine megla: made in England. Dat betekent dat iets van hoge kwaliteit is. Nu is Engeland geen Schotland. Maar ze maken wel allebei deel uit van Groot-Brittannië.’
Zelf drinkt Bampilis ook best graag whisky. ‘Het merk, soort en land van herkomst is niet zo belangrijk’, zegt Bampilis. ‘De meeste Grieken doen ook niet moeilijk: als het maar scotch is.’
Sinds de jaren tachtig zijn er drie bedrijven die de Grieks markt domineren. Ze hebben enorme marketingbudgetten en reclames die zijn toegesneden op het land. Zo was er tijdens het EK voetbal van 2004, dat Griekenland won, een televisiereclame van merk the Famous Grouse waarin de kop van het hoen in de kleuren van de Griekse vlag zijn geschilderd. ‘Whisky is echt de nationale drank geworden’, zegt Bampilis.
Whisky raakte in Athene verbonden aan bepaalde popmuziek. ‘In clubs die bouzoukia genoemd worden, treden zangers op die vaak zijn gekleed in schreeuwerige, glimmende pakken. Je kunt ze vergelijken met smartlappenzangers als André Hazes. In dit soort tenten wordt gerekend in whiskyprijzen. Je leest dan in reclame in de krant: “Tafel voor vier, een fles whisky: 100 euro.”’
Er wordt niet gedronken om compleet lazarus te worden. ‘Dronken worden, is een beetje een taboe in Griekenland’, aldus Bampilis. ‘Als man is het niet netjes om de controle te verliezen. Dat wordt als vrouwelijk gezien. Vrouwen die dronken zijn, worden kwetsbaar. En daar kan gebruik gemaakt van worden gemaakt.’
In Athene ging hij op stap met mensen die niet veel geld hadden. ‘Maar die sparen gewoon een maand. Het is belangrijk om geld op te offeren aan plezier. Dat verdiept en versterkt de relaties tussen mensen. Het drinken werd een soort fetisj. Er word heel veel waarde aan gehecht.’
Tot vervelens toe zelfs. Dat blijkt uit de reactie op het bouzoukiabezoek van een van de personen die hij interviewde: ‘Wanneer ik naar deze plekken ga, dan moet ik whisky drinken, zelfs als ik daar geen zin in heb. Ik ga er om deze reden dan ook niet meer heen met mijn vrienden. Maar de whisky is niet alleen daar. Zelfs als ik naar een verjaardagsfeestje ga, dan wordt er vaak niets anders geschonken.’
Behalve naar Athene trok de onderzoeker ook naar Skyros, een eiland dat ondanks de ligging vlakbij Athene heel lang betrekkelijk geïsoleerd is geweest. ‘Ik ging op bezoek bij vissers en schaapherders. Ik kreeg wijn en ouzo aangeboden, maar geen whisky’, aldus Bampilis. Hij was teleurgesteld. ‘Ik zat op een middag in mijn huisje op het eiland en opeens stortte een deel van de haard in. Ik belde iemand om de schade te repareren. De bouwvakker vroeg zich af waar ik onderzoek naar deed.’
Na de reparatie nam de bouwvakker hem mee naar een bar die van buiten niet als zodanig was te herkennen. ‘Het was midden op de dag. We deden de deur open en ik zag tot mijn verrassing een grote groene pokertafel waaraan mensen zaten die scotch aan het drinken waren.’ Het bleken vooral de zogeheten kohyliani te zijn, die whisky dronken, die van oudsher arm was en geen bestuurlijke en politiek invloed heeft op het eiland: arbeiders, timmermannen en loodgieters. ‘Alle macht ligt bij de landbouwers en vissers. Die hebben hun eigen koffiehuizen en bars.’ Ook toen de kohyliani in de loop van de tijd rijker werden, bleef hun macht beperkt. Ze verzetten zich tegen de dominante cultuur, wilden modern zijn en spiegelen zich aan de Atheners. Ze begonnen dezelfde muziek te luisteren, droegen vergelijkbare kleding en gingen whisky drinken.’
