Mare Nummer 16     14 januari 2010

16
Leden van de commissie-Davids tijdens de persconferentie in de Haagse Sociëteit De Vereeniging. Met van links naar rechts: Marjan Schwegman, Cees Fasseur, Nico Schrijver, Monica den Boer en Koos van der Bruggen’.
FOTO: Taco van der Eb
Koorddansen over Irak
Mee met hoogleraar internationaal recht Nico Schrijver, lid van de Commissie-Davids

Dinsdag presenteerde de commissie-Davids haar rapport over Irak. Mare volgde Leids volkenrechtexpert en commissielid Nico Schrijver. ‘Oorlogmisdadiger? Dat is niet aan mij om te zeggen.’

DOOR FRANK PROVOOST Campus Den Haag, 8.30 u. Hij is er vanochtend heel vroeg al geweest, zegt Nico Schrijver (55), op de ‘geheime burelen’ van de Commissie van Onderzoek Besluitvorming Irak. In alle hectiek van de afgelopen dagen was hij zijn overhemden vergeten. En dus stond hij dinsdagochtend door een medewerker thuis opgehaalde exemplaren aan te trekken op de plek waar hij, met de onafhankelijke onderzoekscommissie, politici en militairen ondervroeg over de Nederlandse steun aan de oorlog in Irak.

Schrijver is opgelucht dat ‘het werk erop zit’ en niet is uitgelekt (‘dat is uniek’). En toch ‘wordt het een spannende dag’. Het is namelijk zaak dat de commissieleden zich bij de presentatie niet laten verleiden tot politieke oordelen.

‘Mij is de BBC toebedeeld, radio en televisie. Daar zie ik toch wel tegenop.’ Noemde hij als hoogleraar internationaal recht eerder de Nederlandse politieke steun aan de oorlog in Irak ‘gegoochel met resoluties’, vandaag hoort hij zich te gedragen als neutraal en onafhankelijk onderzoeker. ‘Dat is balanceren.’

En dan is er – dankzij het uitgestelde publicatiedatum van het rapport – ook nog een logistiek probleem. Op de Haagse vestiging van de Leidse universiteit, gelegen aan het Lange Voorhout, moet hij vandaag eigenlijk een conferentie leiden van buitenlandse topjuristen over terrorismebestrijding. ‘Dat is al een halfjaar geleden vastgelegd. Dat kun je dan niet gaan afzeggen.’

Toch excuseert hij zich na de voorstelronde op de conferentie; de premier en pers wachten. Hij belooft heen en weer te zullen pendelen. En van de Mare-verslaggever moeten de juristen zich niets aantrekken, verzekert hij zijn collega’s. ‘Die volgt mij vandaag vanwege het Irak-rapport. En zoals we allemaal weten had de inval in Irak helemaal niets met terrorisme te maken.’ De zaal lacht.


Lange Voorhout, 9.25 u. ‘Zelfs de geschiedenisleraar van mijn middelbare school heeft me succes gewenst’, zegt Schrijver als hij buiten zijn groene ijsmuts opzet en door de sneeuw naar de overkant van de straat schuifelt. Kortom: ‘Het zindert.’

Bij nummer 9 houdt hij halt, voor het gebouw van CAOP, Centrum voor Arbeidsverhoudingen.

‘Dit is het dan: onze geheime locatie. Ik heb me erover verbaasd dat niemand het wist en er nooit fotografen op de stoep hebben gestaan. Iedereen is hier voor de deur afgezet en gehoord. Alleen Donner kwam via de achteringang op de fiets. Zo Nederlands was het dan ook wel weer.’

Hij wijst naar drie geblindeerde wagens die op de stoep staan. ‘Die zijn voor ons. Daarmee rijden we zo naar het Torentje.’ Het vooroverleg van de commissie is straks besloten, zegt Schrijver. Bovendien heeft de AIVD het pand van de CAOP ‘dermate zwaar’ beveiligd zodat alleen bezoekers met een pasje naar binnen mogen. De screening van de afzonderlijke leden door de veiligheidsdienst was niet minder omvangrijk.

‘Ik heb maar meteen mijn paspoort laten zien: dat was voor hen eigenlijk niet te verwerken. Vanwege mijn werk voor de Verenigde Naties had ik stempels uit Eritrea - waar Al-Qaida vermoedelijk voet aan de grond heeft, Iran - dat in de ogen van Bush tot “de as van het kwaad” behoort, Cambodja. Met mijn vrouw, die Chinese is, was ik op vakantie geweest in de buurt van Noord-Korea, uitgerekend in de periode dat er in die buurt een kernproef werd gehouden.’ Uiteindelijk kreeg hij toch een verklaring van geen bezwaar.

Maar het feit dat alle leden zo uitvoerig werden gecontroleerd ‘heeft de start van de commissie bemoeilijkt’, zegt Schrijver. ‘Zelfs Cees Fasseur, die voor zijn biografieën tot in de diepste kelders van het Koninklijk Huis is geweest, werd opnieuw gescreend. En Davids ook; dan heb je het gebracht tot president van de Hoge Raad der Nederlanden en moet je als 70-plusser toch weer worden doorgelicht. Daar hebben we toch wel om gelachen.’


Sociëteit De Vereeniging, 12.10 u. ‘Ik word bestormd.’ Na de algemene persconferentie waarin Schrijver voorzitter Davids hooguit wat vanaf de kant hoeft te souffleren, richten de talloze binnen- en buitenlandse journalisten zich op hem en de overige commissieleden. De makkelijkste vraag komt van de BBC-cameraman. Om het geluid te testen vraagt hij naar Schrijver naar diens ontbijt. ‘Yoghurt, muesli en wat fruit.’ Maar na het signaal ‘rolling now’ barst Newsnight-reporter Peter Marshall los.

‘U zegt dat deze oorlog illegaal was, toch?’

‘Nee, onze commissie zegt dat het volkenrechtelijke mandaat ervoor ontbrak.’

‘Maar als uw onderzoek blijkt dat de inval niet gerechtvaardigd was, dan is dat toch illegaal?’

‘Daar moeten politici over oordelen, niet wij.’

‘Bewindslieden die een illegale oorlog steunen, zijn dat geen oorlogsmisdadigers?’

‘Dat lijkt me wat te ver gaan. Dat moet een aanklager bepalen, niet een onafhankelijk commissie die slechts uit is op feiten.’

Na het echte interview wordt het gesprek nogmaals nagespeeld zodat de cameraman uit verschillende hoeken en met andere belichtingen kan filmen.

Het geluid staat uit, verzekert de verslaggever, vanaf nu is alles off the record. Die laatste vraag was ‘very dangerous’, zucht Schrijver. ‘Als ik daarop had geantwoord, had je me morgen op Heathrow kunnen interviewen.’

Uiteindelijk zal het item in Newsnight (‘Europe’s hottest book: not exactly music to the ears of the prime minister’) vooral gaan over de zogeheten For Your Eyes Only-letter van 23 september 2002: een geheime brief van Tony Blair die door de Britse ambassadeur aan Balkenende werd bezorgd én na lezing weer werd meegenomen.

Rond enen vertrekt Schrijver voor een gezamenlijke lunch met de commissie. Voorzitter Davids blijft de pers zó lang te woord staan, dat verontruste commissieleden bellen of de voorlichters het niet kunnen afkappen. Schrijver: ‘Hij moet wel scherp blijven voor Nova.’


Campus Den Haag, 15.15 u.
‘Het is inderdaad nogal een grote overgang’, zegt de hoogleraar als hij zich weer tussen de juristen heeft gemengd. Het Irak-rapport blijft de rest van de middag op de uitgedeelde bijdragen van de sprekers liggen. Ironisch genoeg wordt het internationaal expert seminar on counter terrorism gehouden in opdracht van minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen. ‘Maar die heeft nu crisisberaad’, zegt Schrijver. Wel zijn er enkele ambtenaren van het ministerie aanwezig. ‘Daarom vind ik het ook niet zo erg om er af en toe even tussenuit te glippen.’

Op dezelfde manier heeft hij ‘bilateraal contact’ met zijn kersverse college aan de Leidse rechtenfaculteit, Jaap de Hoop Scheffer, vermeden. Immers, zo schrijft de commissie, in een driekwartier durende brainstorm legde hij als toenmalig minister van Buitenlandse Zaken de basis voor het toekomstige beleid, waarvan de regering niet meer zou afwijken. ‘We kennen elkaar al langer, maar behalve tijdens het verhoor hebben we er niet met elkaar over gesproken.’

Behalve over zijn kritische opiniestukken in de krant is hij bij Davids ‘meteen in de biechtstoel geweest’ over een eerdere ontmoeting met de toenmalige minister. ‘Ik heb ooit opgetreden als adviseur van bisschop Van Luyn, die namens de vredesbeweging bij De Hoop Scheffer op bezoek ging om zijn zorgen te uiten over de oorlog. De minister was daar als goed katholiek heel gevoelig voor. Ik moest de bisschop inwijden in de resoluties.

‘Dat was nogal pikant, want ik ben protestant. Namens die kerk ging ik zelf ook naar die bijeenkomst. Ik had dus een dubbelrol: als influisteraar van de bisschop, én als vertegenwoordig van de protestantse kerk.

‘Ik was ontzettend trots op de bisschop en heb nog nooit zo’n vlotte leerling gehad. Hij praatte volop mee wat er in resoluties 678, 687 en 1441 stond. Ik kreeg de indruk dat De Hoop Scheffer veel meer van hem aannam, dan van mij. Het was my finest hour as a protestant. Maar grappig of niet, ik vond wel dat Davids het moest weten, anders zou het mij vroeg of laat kunnen gaan opbreken. Hij kon er gelukkig om lachen.’

‘Schrijver was de beste kandidaat’, zegt Willibrord Davids na afloop van de persconferentie. ‘Je zou je kunnen afvragen of Nico zich niet al te veel had uitgelaten over het onderwerp. Maar er zijn niet zo gek veel volkenrechtelijke experts in Nederland en die hebben zich ook allemaal al eens gemengd in de discussie.’

Schrijver: ‘Ik ben voldoende wetenschapper om me open te stellen voor nieuwe feiten. Het is ingewikkeld dat je in de commissie soms standpunten moet inleveren, maar het is me enorm meegevallen. Het is soms koorddansen, maar ik heb niet mijn nagels moeten afbijten.’


CAOP, Centrum voor Arbeidsverhoudingen, 16.30 u. In de kelder schuift Schrijver aan bij de voorlichters en secretaris van de commissie, Koos van der Bruggen. Voor de televisie wachten ze op de verklaring van Balkenende. Als de NOS-verslaggever in zijn inleiding spreekt van ‘een snoeihard rapport’ klinkt er gegrinnik. Maar dan begint Balkenende een voor een de conclusies te ontkennen.

Dat het rapport hem gebrek aan regie verwijt, is onterecht. Hij zou zich vanaf het begin al op dezelfde lijn als de minister van Buitenlandse Zaken hebben. (Schrijver, sputterend: ‘Hij heeft toen niet eens met De Hoop Scheffer gesproken!’) Dat het ontbreken van volkenrechtelijk mandaat voor de inval ontbreekt, staat niet vast, aldus de premier. Daarover zijn ‘zowel onder juristen en politici de meningen verdeeld’ (Getergd: ‘Noem mij één serieuze jurist die het er niet mee eens is.’) Vervolgens suggereert de premier dat ook de commissie het hierover onderling oneens is. (‘Wat hij daar zegt is feitelijk onjuist, alle leden onderschrijven alle conclusies.’)

‘Hier heeft hij gezeten’, zegt Schrijver even later op de tweede etage, ‘net als iedereen die we gehoord hebben. Dit is het sancta sanctorum.’ Hij wijst naar de microfoon ‘Alle gesprekken zijn opgenomen, maar de bandjes zijn ook weer vernietigd zodat iedereen het idee kreeg vrij te kunnen spreken.’


Parkstraat, 18.25 u. Op weg naar het afsluitende diner van de terrorismeconferentie verheugt de hoogleraar zich op de rest van de avond. ‘Om half tien komt Cees Fasseur mij ophalen. Twee Leidenaren in één commissie, dat schept toch een band. Samen rijden we straks naar Nova.’

Daar ging het te weinig over de inhoud van het rapport, zegt hij na afloop van de uitzending. ‘Jammer, want ik wil graag een inhoudelijk debat over Irak. Niet alleen wat het voor het Haagse coalitieland betekent.’


Parkhotel, 0.45 u. Op de Haagse hotelkamer wacht ’s nachts een volle mailbox met berichten ‘uit New York, Canada en zelfs Australië’. ‘Een collega uit Cambridge schrijft trots op Nederland te zijn: “Jullie zijn een echt onafhankelijke commissie in een democratisch land.” Kennelijk heeft het BBC-interview een zeer wijde verspreiding gehad.’

Wat de politieke ontwikkelingen ook zijn, Schrijver volgt ze vanuit Genčve, waar hij donderdagochtend moet aantreden als lid van de High Level Task Force on the Right to Development. ‘Maar dinsdag vlieg ik terug voor het Kamerdebat met de commissie.’


Deel op Facebook

Tweet
Deel op Facebook