Leidse skyline in stripboek Newton in Nederland Tekeningen Peter FitzVerploegh en René Bergmans
Natuurkunde met complotsausje Newton voor kinderen, zonder opvoedkundig toontje
De natuurkunde van Isaac Newton brak pas echt door dankzij de inzet van de Leidse hoogleraar Willem Jacob ’s Gravesande. Museum Boerhaave eert de twee hoogleraren met een tentoonstelling en – ongebruikelijker – een stripboek.
DOOR BART BRAUN Het grote probleem met de wetten van Newton is dat ze zijn opgesteld door Isaac Newton. De wis- en natuurkunde in zijn Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (1687)stond als een huis, maar het was wel een huis waar niet-wiskundigen onmiddellijk naar de uitgang vluchtten. Het feit dat Newton uitgesproken mensenschuw was – en volgens sommige biografen zelfs krankzinnig, op latere leeftijd – hielp ook al niet.
Gelukkig was daar de Leidse hoogleraar Willem Jacob ’s Gravesande, de voornaamste van een drietal Leidse hoogleraren die Newtons licht verspreidden in de Lage Landen. De tentoonstelling Newtonmania die volgende week opent in Museum Boerhaave gaat niet alleen over Newton, maar ook over hen.
De expositie wordt vergezeld van een stripboek, Newton in Nederland. Boerhaave-conservator Ad Maas werkte samen met tekenaars Peter FitzVerploegh en René Bergmans aan een verstripping van ’s Gravesandes pogingen om Newton aan de man te brengen.
‘Voor mij was het mijn eerste stripboek, en voor hen het eerste boek over wetenschap’, vertelt Maas. ‘Normaal werken ze voor Tina, dus ook voor hen was het wat anders. Veel wetenschapsstrips zijn erg belerend, en hebben een opvoedkundig toontje waarin het verhaal en de tekeningen secundair zijn. Wij wilden vooral een leuk verhaal vertellen.’
Om het verhaal nog leuker te maken voegde Maas een verzonnen plot toe, waarin politici ’s Gravesande helpen om Newton te populariseren, en een Franse spion de hoogleraar naar het leven staat. ‘We wilden er niet een droge opsomming van feiten van maken, en besloten daarom om er een complotsausje overheen te gooien. Op de laatste bladzijde leggen we daar wel een verantwoording voor af.’
Newton was overigens wel degelijk onderdeel van een godsdienstige en filosofische propaganda-oorlog, benadrukt Maas. ‘De Nederlandse filosoof Spinoza kwam vanuit het mechanistische wereldbeeld van Descartes tot de conclusie dat God onderworpen moest zijn aan zijn eigen natuurwetten. Veel mensen in de jonge Republiek zagen dat als een soort atheïsme, dat bestreden moest worden. Newton was in dat opzicht een stapje terug; hij dacht meer in termen van krachten op afstand. Hij liet meer ruimte open voor God, en deed dat op basis van overtuigende wiskundige redeneringen.’
Of er nog meer stripboeken uit Museum Boerhaave gaan komen is nog onzeker. ‘Eerst maar eens kijken of deze een beetje loopt’, aldus Maas. ‘Ik heb de smaak in elk geval wel te pakken. De publicaties waar ik normaal aan werk zijn meer doorwrocht en taaier. Ik hoop het nog een keer te kunnen doen.’
Newtonmania Tentoonstelling in Museum Boerhaave vanaf 17 december. Toegang gratis voor studenten
Newton in Nederland Peter FitzVerploegh, René Bergmans en Ad Maas Epsilon Uitgaven, Utrecht en Museum Boerhaave, Leiden 28 blz. € 7,-
