De beroemde bioloog Marc van Roosmalen kan nu niet ingaan op een aangeboden gastmedewerkerschap in Leiden: ‘Hij durft zijn verblijfsvergunning niet op te halen.’
‘Held van de Planeet’, noemde het weekblad Time hem ooit. Marc van Roosmalen trok jarenlang op zijn blote voeten door de Amazone, en ontdekte daar zo’n honderd planten en veertig dieren, waaronder het naar prins Bernhard vernoemde aapje Callicebus bernhardi.
In Brazilië werd hij veroordeeld voor het houden van apen zonder vergunning en het uitvoeren van dieren – biopiraterij, volgens de letter der wet. Volgens Van Roosmalen zaten illegale houtkappers en goudzoekers achter zijn arrestatie.
Daarvoor zou hij veertien jaar de gevangenis in moeten, maar hij voor zijn proces begon nam hij de benen. Hij vluchtte door het oerwoud naar Venezuela, en gebruikte zijn Nederlandse paspoort om terug naar zijn geboorteland te vluchten.
Dat paspoort was eigenlijk niet geldig: in de hoop zijn onderzoek ongestoord te kunnen uitoefenen had Van Roosmalen de Braziliaanse nationaliteit aangenomen, en daardoor heeft hij de Nederlandse niet meer. Daarom moest hij een gastmedewerkerschap aan de Universiteit Leiden laten schieten.
‘Het liep vast op zijn staatsburgerschap’, vertelt tropisch ecoloog Hans de Iongh. ‘Ik had met hem meegeschreven over een nieuwe navelzwijnsoort die hij had ontdekt. Ik heb hem vervolgens uitgenodigd om samen te werken aan een artikel over Mazama -herten. Hij voelde daar wel wat voor.’ De Iongh benadrukt dat Van Roosmalen daarbij voor zijn eigen financiering zou zorgen. ‘Al zouden we hem willen betalen, dan nog is er hier gewoon geen geld.’
Omdat van Roosmalen Braziliaans staatsburger is, regelde de universiteit een verblijfsvergunning. Die moet hij alleen wel zelf afhalen in Brasilia. ‘Zonder paspoort gaat dat een beetje moeilijk. Een koude douche, dus’, laat Van Roosmalen per e-mail weten. ‘Omdat ik ook geen inreisstempel heb in Nederlands paspoort dat bovendien door de overheid nietig verklaard is, kan men dus wel stellen dat ik hier illegaal als ongewenste vreemdeling verblijf. Ik kan elk moment uitgewezen worden naar het voor mij levensbedreigende Brazilië.’ Van Roosmalens huis in Manaus werd herhaaldelijk bezocht door knokploegen.
Inmiddels is de Partij voor de Dieren een petitie begonnen die de Minister van Justitie oproept om Van Roosmalen het Nederlanderschap terug moet geven. Bij het ter perse gaan van deze Mare hadden zo’n tweeduizend mensen een handtekening gezet. Maar zelfs als het lukt, heeft de universiteit achter het net gevist. Van Roosmalen: ‘Ik kom dan niet meer naar Leiden, omdat ik mijn heil als wetenschapper in een ander land gezocht en gevonden heb.’
