Afrikanoloog Hilde Kroes schreef een scriptie over de ontheemdenproblematiek in Oeganda. Ze werd genomineerd voor de African Studies Centre Thesis Award.
In Oeganda woedde meer dan twintig jaar een burgeroorlog tussen het regeringsleger en rebellen. Veel Oegandezen die op de vlucht waren voor het geweld kwamen in kampen terecht. In 2006 kwam het tot een wapenstilstand in het land. De meeste Oegandezen gingen weer terug naar de regio waar ze vandaan kwamen. In het Acholi gebied in Noord-Oeganda gebeurde dit niet. Kroes zocht uit waarom.
Wat heb je gedaan?
‘Ik las een artikel las over Oegandezen die in hun ontheemdenkamp bleven ondanks de relatieve rust in het land. Ik wilde weten waarom ze dat deden. Ik ben toen op het vliegtuig gesprongen met een papiertje met één adres er op. Ik heb er bewust voor gekozen om me niet te verbinden aan een hulporganisatie. Zo kon ik volstrekt autonoom werken. Ik ben in Noord-Oeganda op de motor van kamp tot kamp getrokken en met veel ontheemden gesproken. Ik kreeg overigens wel hulp van een assistent en een tolk. Er was af en toe wel dreiging maar echt concreet in gevaar ben ik niet geweest.’
Wat trof je aan in de kampen?
‘De omstandigheden zijn daar zeer moeilijk. Er woonden veel mensen heel dicht op elkaar. In het grootste kamp zaten er meer dan zestigduizend. De bewoners hadden helemaal geen privacy. Verder is het heel goed mogelijk dat je buurman een voormalig kindsoldaat is, die mogelijk een familielid van je heeft vermoord. Een plek vol trauma’s dus. En toch bleven ze liever daar.’
Waarom dan?
‘Het gebied wat ik bezocht was het epicentrum van een meer dan twintig jaar durend conflict. De angst voor oplaaiend geweld zit er daar nog enorm in. Ook wordt er al sinds 2006 onderhandeld tussen het leger en de rebellen. Maar de kampbewoners hebben geen enkel vertrouwen in de onderhandelingen. Verder komen de definities die de regering en hulporganisaties geven aan een veilig gebied of veilig thuis niet overeen met die van de mensen in de kampen. Ik pleit er ook voor dat er een internationale en objectieve maatstaf voor veiligheid in een regio moet komen. Het probleem is dat de regering graag aan een nieuwe fase van hulpverlening willen beginnen: Die van wederopbouw. Dan krijgen ze meer geld. Dat kan niet als de mensen in hun kamp blijven. De druk op de kampbewoners wordt dan ook opgevoerd om te vertrekken. Zo ontstaan er spanningen.’
Welke rol spelen de hulpverleners?
‘Het gaat om mensen die in hun eigen land op de vlucht zijn. De Oegandeze regering bepaalt dan ook welk humanitaire organisaties in het gebied werken en wat zij doen. Dus de hulpverleners zijn niet neutraal. Zij kunnen als instrument gebruikt worden om de kampbewoners onder druk te zetten. Verder heb ik veel verhalen van kampbewoners gehoord over corrupte hulpverleners. Zo moet er bijvoorbeeld betaald worden voor voedsel dat eigenlijk gratis verstrekt zou moeten worden.’
Ga je nog terug?
‘Ja, volgend jaar, om de situatie nu te peilen. De vredesonderhandelingen tussen de rebellen en het leger zijn mislukt. Ook zijn de rebellen in andere Afrikaanse landen weer zeer actief. Het wantrouwen van de kampbewoners was niet ongefundeerd.’
