TV-psycholoog Dr. Phil krijgt vaak te maken met de uitwassen van de celebrity-cultus. Of is hij zelf een symptoon hiervan?
FOTO: DR. PHIL
De ramp van de roem Proefschrift onderzoekt obsessie met celebs
De schade die de celebrity-cultus aanricht, dat laat de Amerikaanse schrijfster Joyce Carol Oates, aldus promovenda Asta Balciunaite. ‘Vooral het nieuws over De Toppers verbaasde me.’
We zien een aflevering van Dr. Phil met een stewardess die dolgraag beroemd wil worden. ‘Doing the safety demo on the airplane totally excites me, because everybody is paying attention to me.’, biecht ze op aan de TV-psychoog. ‘I would sacrifice anything to be famous.’
De episode wordt geciteerd door promovenda Asta Balciunaite in haar proefschrift over Amerikaanse schrijfster Joyce Carol Oates. De droom van de stewardess is een voorbeeld van de celebrity-obsessie die Oates in haar romans bekritiseert.
De 71-jarige Oates is niet zo bekend in Nederland. Ze is nauwelijks vertaald, al wordt ze regelmatig getipt als Nobelprijswinnaar en hoort ze thuis in rijtjes met Philip Roth en Norman Mailer. Oates is een schrijfwonder: ze publiceerde een kleine 120 boeken, dat is gemiddelde meer dan twee per jaar - ook dit jaar verschenen er twee.
Balciunaite (Litouwen, 1966) zoomde in op haar recente romans. Zoals de roman Blonde, een fictieve biografie van Marylin Monroe. Oates laat daarin zien hoe een doodgewoon meisje zichzelf verliest en langzaam verandert in popicoon Marylin Monroe. ‘Carry yourself like a princess’, zegt ze tegen zichzelf, eigenlijk net als die stewardess bij Dr. Phil. ‘And soon you will be one.’
Balciunaite laat zien hoe Oates in deze en andere romans (Broke Heart Blues; My Sister, My Love) kritiek levert op de Amerikaanse celebrity-cultuur. Die leidt volgens Oates tot ontworteling en verlies aan authenticiteit en karakter.
Die lust tot beroemdheid heerst ook in Nederland, constateerde Balciunaite toen ze tijdens haar onderzoek wat vaker naar SBS Shownieuws ging kijken. ‘Vooral De Toppers verbaasden me. Bijna elke dag was er nieuws over hen. De kijker werd overspoeld met enorm uitvergrote details uit hun leven. Of neem een programma als Popstars. Daarin zie je mensen die niet kunnen zingen, maar wel denken dat ze goed zijn. Zoiets zou Oates vinden getuigen van een gebrek aan echtheid en individualiteit. De paradox is dat die mensen uniek willen zijn maar intussen allemaal een imago creëren dat voldoet aan de behoefte van de massa.’
Dat iedereen op TV wil komen, ziet Oates als het toppunt van ijdelheid en een teken van een corrupte persoonlijkheid. Haar visie zit heel dicht bij Neil Postman met zijn bekende boek Amusing Ourselves To Death.
Is Oates een moralistisch auteur? ‘Ze heeft inderdaad strenge ethische normen. Ze zegt niet dat in de jaren vijftig alles beter was, want ze weet uit eigen ervaring dat vrouwen toen weinig ruimte tot ontplooiing hadden, bijvoorbeeld. Maar ze mist wel zaken als karaktervastheid en authenticiteit. En ze vindt dat mensen tegenwoordig minder goed ‘nee’ kunnen zeggen. Maar in haar werk zie je altijd een balans. Aan de ene kant heeft ze kritiek op de American Dream, over doorgeschoten upward mobility; aan de andere kans beseft ze ook dat die droom kans geeft op beter leven, zoals ze zelf uit een armoedig gezin zich heeft opgewerkt. Ze vraagt zich steeds af: wanneer schiet je door?’
Balciunaite werkt als docent aan de INHolland Hogeschool, waar ze behalve Engels ook Business Ethics doceert. Ook voor dat laatste vak is Oates relevant, meent ze. Bijvoorbeeld het boek What they lived for, over corruptie in het zakenleven,Madoff-achtige toestanden avant-la-lettre. ‘Oates vindt dat mensen hun werk vroeger serieuzer namen. Je werkte zo goed mogelijk, want dat had betekenis voor de maatschappij. Nu lijkt werken soms meer op gokken, vindt ze. Gokken en heel snel veel geld verdienen.’
