Aan welk minimum aan mensenrechten moet de Afghaanse regering voldoen wil de aanwezigheid van NAVO-troepen daar te rechtvaardigen zijn? Daar moet een wetenschappelijk debat over komen, vindt Jaap de Hoop Scheffer.
De oud-secretaris generaal zei dat woensdag op de openingsconferentie van het islamcentrum LUCIS (University Centre for the Study of Islam and Society). Dat had een aantal politici, journalisten en beleidsmakers uitgenodigd voor een debat over de betekenis van islamwetenschap voor de samenleving.
De Hoop Scheffer vond dat wetenschappers moeten helpen bij het vaststellen van een ‘minimum aan rechtstatigheid’ waar Afghanistan – maar ook andere landen waar de NAVO actief is - aan moet voldoen. Probleem is nu dat NAVO-troepen opereren in landen waar normen gelden die indruisen tegen ‘onze’ universele mensenrechten. En dan valt een missie lastig uit te leggen aan het thuisfront. Hij illustreerde dat punt met de casus van een jongen in Afghanistan die ter dood werd veroordeeld voor het downloaden van een ‘foute’ ‘publicatie. ‘Ik zei tegen Karzai: “dit is niet iets waar ik mee thuis kan komen”. Maar Karzai antwoordde: “Ja, maar dit past binnen onze cultuur.’”
Ruim honderd vijftig belangstellenden bezochten gisterochtend de openingsconferentie van het LUCIS. Die pasten niet allemaal in de bovenzaal van het Academiegebouw, dus keek een aantal bezoekers in een extra zaal mee op een videoscherm. Voor het middagprogramma, met o.a. Dalia Mogahed, adviseer van Obama, hadden zich tweehonderd mensen aangemeld.
Waarom ontbreekt de wetenschappelijke kennis vaak in het islamdebat? Die vraag keerde een aantal keer terug tijdens de ochtendsessie. Hoogleraar Jan Michiel Otto constateerde bijvoorbeeld dat in grote delen van de moslimwereld er nu een strijd gaande is tussen ‘puriteinen’ en ‘gematigde moslims’, maar dat dit weinig doordringt in de Nederlandse debatten. Wendy Asbeek Brusse, directeur van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, merkte op dat als Wilders het heeft over een ‘tsunami van islamisering’, dat alle aandacht krijgt. Maar de CBS-statistiek dat het aantal moslims in Nederland de afgelopen vier jaar stabiel is gebleven, haalt de krant nauwelijks.
Die geringe aandacht licht deels aan de wetenschappers zelf, vond burgemeester Job Cohen. Hij riep de islamologen op om zichtbaarder te worden. ‘Het probleem is dat de wetenschappelijke inzichten nu geen breed publiek weten te trekken. Filosoof Herman Philipse gaf de tip om een wekelijkse column te beginnen in een kwaliteitskrant. ‘Volg daarin de politici op de voet en wijs hen terecht als hun uitspraken niet kloppen.’
Dat er ook binnen de islamologie kampen zijn, bleek na de lezing van de Leidse islamhoogleraar Maurits Berger. Hij vertelde over sharia-rechtbanken: vooral het woord ‘sharia’ roept angst op, terwijl je ze ook kunt zien als ‘geschillencommissie’. Mits de sharia niet botst met de Nederlandse wet is er weinig aan de hand, vond hij. Die relativering ontlokte een uitval van Trouw-journalist Eildert Mulder. ‘Ik vind dit een bezwerend verhaal. Het islamdebat wordt verpest door twee groepen: de drammers aan de ene kant en de bezweerders aan de andere kant.’
De woorden van Berger raakten hem emotioneel, zo zei de journalist, omdat hij juist die dag een artikel had gepubliceerd over een meisje dat als puber gedwongen werd gehuwd met een man die haar later mishandelde; dat meisje is nu spoorloos.
