Excellentie draait op overwerk en meuk Bèta’s gaan door na vijven; omdat het moet of omdat het macho’s zijn
Dit collegejaar zijn er geen avondmaaltijden meer te koop voor overwerkende bèta’s. Werken ze desondanks nog over? En wat eten ze dan?
DOOR BART BRAUN De mensen in de binnenstad hebben het maar gemakkelijk. Een student of medewerker in het Kamerlingh Onnes Gebouw die een avond serieus wil overwerken, hoeft maar naar buiten te lopen en de eettentjes en supermarkten zijn er voor het uitkiezen. Voor de onderzoekers in het Kamerlingh Onnes Laboratorium, achter in de Leeuwenhoek, op de grens van Oegstgeest, is dat anders. Naar randstedelijke begrippen ligt hun werkplek in the middle of nowhere.
De andere bèta’s hebben hetzelfde probleem. ‘De dichtstbijzijnde plek om te eten is het LUMC’, vertelt wiskundepromovenda Jeanine Daems. ‘Maar als je daar eenmaal naartoe bent gefietst, is de verleiding wel erg groot om nog even door te fietsen naar de supermarkt. En om dan door te fietsen naar huis.’
Overwerkers in de bèta-gebouwen achter het station konden tot voor kort terecht in de kantine van het Huygens, waar het Universitair Facilitair Bedrijf (UFB) maaltijden verzorgde. Zoals dat meestal het geval is in de bedrijfscatering, moest er geld bij. Dat geld - enkele tienduizenden euro’s - kwam van de Faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen.
Inmiddels verkeert de faculteit in slechter financieel weer. Er moesten biologen vertrekken, en ook andere instituten hebben minder te besteden. En geld toeleggen op eten als er wetenschappers wegens geldgebrek ontslagen worden, dat viel niet te verkopen. De maaltijdvoorziening hield op.
Jammer voor Daems: ‘Ik ging daar vaak eten als ik ’s avonds nog doormoest naar muziekles. Andere wiskundigen gingen daarna weer aan het werk. De kwaliteit van het eten vond ik best meevallen. Het is vooral belachelijk dat je hier ’s avonds helemaal nergens iets kunt halen.’ Overwerken doet ze wel, maar dan thuis. ‘Liever daar dan in het Snellius waar verder niemand zit. En thuis heb ik beter eten, dat speelt ook mee.’
Wiskunde is draagbaar. Dat scheelt een hoop, zo blijkt uit een uitgebreide belronde naar de vakgroepen in de Leeuwenhoek. Vrijwel iedereen werkt structureel over – of zegt dat in elk geval te doen – maar als het even kan doe je je overwerk thuis. Wie theoretisch onderzoek doet, doet het thuis. De meeste sterrenkundigen krijgen hun data via de internets uit een telescoop, en kunnen daar ook thuis mee rekenen. Hoogleraren en groepsleiders doen hun overwerk thuis.
‘Ik heb kleine kinderen, dus eet ik bijna nooit hier’, vertelt fysicus Dr. Sense Jan van der Molen. ‘Als ik aan het promoveren was, zou dat wel anders zijn. Veel van onze promovendi en postdocs werken wel hier door, en willen graag wat eten.’ Dat betekent niet dat ze ook op de UFB-maaltijden zaten te wachten: ‘Meer dan de helft komt uit het buitenland en wil geen hutspot met rookworst. Je ziet dat ze zelf eten koken, en hier opwarmen.’
Er wordt nogal wat afgemagnetrond, zo blijkt. Een enkeling bestelt pizza, of werkt gewoon door op een lege maag. Chemicus Agur Sevink: ‘Niemand uit onze groep maakte gebruik van het Huygens-restaurant, iedereen gaat gewoon door zonder te eten. Hoe lang? Tot een uurtje of tien desnoods. Als het werk af moet, moet het af.’
Een gedeelte van het werk dat af moet, moet ook af op de universiteit. Een laptop met data neem je meer naar huis, maar een compleet laboratorium niet. Wie proefjes moet doen, is aan het universiteitsgebouw gebonden. En houdt daar niet mee op als het toevallig vijf uur ’s middags is.
Joost Frenken, hoogleraar grensvlakfysica: ‘Of er bij ons nog wordt overgewerkt? Behoorlijk zelfs. Het is bij ons normaal dat je overdag je e-mails beantwoordt en je experiment inzet. Als alles dan eenmaal goed werkt, ga je ook door. Overwerken is net als een marathon lopen: je kunt erop trainen, zodat het steeds beter gaat.’ Een gedeelte van de experimenten van zijn groep moet ook gewoon ’s avonds, omdat er dan minder trillingen zijn die de meting verstoren.
Frenken: ‘Als een meting langer duurt dan acht uur, hoort dat er gewoon bij. Dat doe je dan drie keer per week. Op mijn vorige werkplek was het gebruikelijk dat het instituut je maaltijd vergoedde als je moest overwerken. Hier manage ik eigenlijk een team van topsporters, en dat zo’n avondmaaltijd er dan niet vanaf kan, is wel gek. Op deze manier erodeer je heel langzaam het fundament om door te gaan. Als je verwordt tot een van-negen-tot-vijfclub, behaal je de excellentie ook niet.’
‘Onzin’, vindt biochemicus Jan Pieter Abrahams. ‘Persoonlijk wil ik zo min mogelijk overwerk zien in mijn groep. Op korte termijn is het soms nodig, maar op lange termijn is het niet productief. Je hebt ook tijd nodig voor reflectie en ontspanning. De kwaliteit van het eten is nog het minst belangrijke aspect van overwerk; wanneer dat structureel moet, is het bijzonder schadelijk voor de gezondheid. Andere mensen vinden dat juist wel handig, zegt u? Er zit ook een hoop macho-gedrag bij overwerken. Maar Joost (Frenken –red) haalt ook mooie resultaten binnen, natuurlijk.’
‘Mensen verstoren mijn experimenten’
Guocai Dong – aio bij Oppervlaktefysica Eet: een boterham met kaas. ‘Iets dat ik pas in Nederland heb leren eten, In China krijg je dit niet. Dit is mijn lunch. Thuis heb ik ontbeten met een warme maaltijd, en vanaf half twee ’s middags zit ik hier. De maaltijden uit het Huygens mis ik niet. Deze boterham is ongeveer even goed als het eten dat ik daar kreeg.’
Wat ben je aan het doen? ‘Dat apparaat op de achtergrond is een Scanning Tunneling Microscope, een apparaat met een dun naaldje waarmee je nauwkeurig aan de oppervlakte van een materiaal kunt meten. Ik bestudeer de oppervlaktes van zogeheten overgangsmetalen: daar worden koolwaterstoffen omgezet in grafeen, een vorm van koolstof met allerlei interessante eigenschappen. Wij proberen een optimaal recept voor de productie van grafeen te vinden.’
Waarom zo laat? ‘Ik heb gewoon al mijn werktijden verschoven, omdat er ’s nachts minder andere mensen zijn die het experiment verstoren. Het is niet absoluut noodzakelijk om het ’s nachts te doen, maar wel beter. En ik hou ervan om laat te werken. Bovendien: soms ben je de hele dag bezig met het klaarmaken van een monster, en dan ga je niet ineens naar huis, ofwel?’
Hoe laat verwacht je klaar te zijn? ‘Tegen twaalven, behalve als er echt iets stuk gaat, dan houden we eerder op. Of als we iets echt interessants meten, dan gaan we door. Hoe lang? Zo lang als nodig is.’
‘Ik kook gewoon twee keer zoveel’
Gerbrand van der Heden – Aio bij Bio-organische Synthese
Wat eet je? ‘Kip met rijst en meuk uit de magnetron. Zelf gekookt, ook nog. Als ik weet dat ik ga overwerken, kook ik de dag ervoor gewoon twee keer zoveel. Als ik het niet aan zag komen, fiets ik even naar de stad, dat is nog altijd goedkoper en lekkerder dan eten bij het Huygens was. Of ik ga door tot half acht en eet dan thuis.’
Wat ben je aan het doen? ‘Proefjes aan het afmaken. Om precies te zijn ben ik de iso-butylysering van adenosine aan het kolommen. Adenosine is een biologisch belangrijk molecuul, onder meer als bouwsteen van DNA en de energiehuishouding van cellen. Wij willen daar fundamenteel onderzoek naar doen, en daarom hangen we beschermende groepen aan het molecuul, zodat bepaalde stoffen er niet mee kunnen reageren en andere wel.’
Waarom moet dat zo laat? ‘Dat hoeft in principe niet laat, maar dat kwam vanavond zo uit. Ik moet zo nog ergens heen, en dan is het gemakkelijker om even door te werken. Dan kan ik morgen later beginnen. Of meer gedaan krijgen, natuurlijk.’
‘Gelukkig worden de koelkasten gedoogd’
Alex Yanson – Postdoc bij Kathalyse en oppervlaktechemie
Wat eet je? ‘Hutspot, dat was nog over van 3 oktober. Pizza’s bestellen is pure ellende, vanwege het gedoe met verschillende deuren en sleutels. Vroeger ging ik wel eens eten in het Huygens. Het is onhandig dat het dicht is, maar niet jammer, want het was niet goed en het was niet goedkoop. Maar in plaats van daar iets aan te doen hebben ze het dichtgegooid. Je ziet dat er ook steeds minder mensen komen lunchen; waarschijnlijk gaan ze die ook stoppen over een tijdje.’
Wat ben je aan het doen? ‘Op dit moment ben ik een scriptie aan het nakijken. Dat gaat namelijk samen met eten, de chemie zelf niet. Op het lab houd ik me bezig met brandstofcellen.’
Waarom zo laat? ‘Omdat het kan. Ik had vandaag geen gezinsverplichtingen, en ik had eten bij me. De universiteit doet niets om overwerkers te helpen, maar ze houden het ook niet tegen. Ze hadden kunnen zeggen: om zes uur moet iedereen eruit, of ze hadden voedsel kunnen verbieden. Gelukkig worden de koelkasten gedoogd. Het is wachten op de slimme ondernemer die hier ’s avonds een loempiakar voor de deur zet.’
‘We halen stoommaaltijden bij de AH’
Kjeld Janssen, Jos Quist en Miguel Rojas Cherto, Analytische Bio-wetenschappen
Wat eten jullie? Janssen: ‘Afhaal-Surinaams. Bij de vorige eigenaar kochten we niet, want we vonden ooit een worm in ons eten, maar nu durven we het weer aan. Als er iemand met een auto is halen we stoommaaltijden bij de Albert Heijn in Oegstgeest. Bij andere vakgroepen hebben ze zelfs kookschema’s, maar zo ver gaan we niet.’
Quist: ‘Bij het Huygens aten we niet. De kwaliteit was erg slecht, dus we zijn niet verbaasd dat het dicht is.’
Rojas: ‘Toen ik nog in Duitsland werkte, was er echt keuze in het avondeten. De overheid betaalde er ook aan mee.’
Quist: ‘Als de universiteit nou vijf euro zou betalen per maaltijd, zou het eten beter zijn, zouden er meer mensen komen eten en dus ook meer mensen overwerken. Vijf euro voor twee uur overwerk, dat is toch een koopje?’
Janssen: ‘Bedrijven als de Subway mogen hier in de Leeuwenhoek niet zomaar een gebouwtje neerzetten. Mocht dat wel, dan zou het zeker lopen, en kostte het de universiteit niet eens geld.’
Wat zijn jullie aan het doen? Quist: ‘Allemaal wat anders. Soms werken we samen, maar nu toevallig even niet. Ik ben een poster aan het voorbereiden voor een congres.’
Waarom moet dat zo laat? Janssen: ‘Omdat er domweg niet genoeg uren in een dag zitten.’ Quist: ‘Studenten begeleiden kost veel tijd, dus als je rustig wilt werken, moet je dat wel laat doen.’
