Onwetendheid, dat is pas duur Sombere opening academisch jaar
Ondanks de economische crisis en opgelopen overheidstekorten moet Den Haag juist nu investeren in onderwijs en onderzoek.
DOOR VINCENT BONGERS Dat betoogde rector magnificus Paul van der Heijden maandag bij de opening van het academisch jaar in de Pieterskerk.
‘We leven in spannende tijden. Dat is een cliché, maar deze keer is het wel echt erg spannend’, zei rector magnificus Paul van der Heijden tijdens de opening van het academische jaar maandag in de Pieterskerk. Ondanks de economische crisis en de flink opgelopen overheidstekorten moet Den Haag volgens de rector juist nu investeren in hoger onderwijs en onderzoek anders ‘zie ik het niet goed komen met onze economie.’
Volgens de rector wijzen alle voorspellingen van de rekenmeesters in Den Haag er op dat in de komende acht jaar het aantal studenten in het wetenschappelijk onderwijs gaat stijgen van 220.000 naar 300.000. Ook in Leiden is het aantal inschrijvingen dit jaar gestegen. ‘Dat is op zichzelf verheugend’, zei de rector. ‘Er is meer vraag naar hoger onderwijs dan ooit.’
Dit schept een enorme taak en verantwoordelijkheid. Die de universiteiten volgens de rector graag op zich willen nemen. ‘Nu gaat het gebeuren’, zei Van der Heijden. Die zich vervolgens richtte tot het kabinet. ‘Dit is een uitdaging voor beslissers over budgetten die zijn weerga niet kent. Kennis is de belangrijkste productiefactor geworden in onze maatschappij. Voldoende inzet van middelen is dan ook nodig om onze taak te vervullen.’ ‘If you think higher education is expensive, try ignorance’, met dit citaat vatte de rector de situatie nog even kernachtig samen voor Den Haag.
Eerder op de dag had gastspreker Alexander Pechtold, de voorzitter van de D66 fractie in de Tweede Kamer, al een somber beeld geschetst van de toekomst van hoger onderwijs en onderzoek in Nederland. Landen binnen en buiten Europa investeren fors in kennis. In Nederland ‘trappen we op de rem’, aldus Pechtold. ‘Zouden zij beter beseffen dan wij dat investeren in kennis dé oplossing is voor de grote vraagstukken van de deze tijd? Of hebben we een stille wens om het openluchtmuseum van Europa te worden? De geschiedenis leert ons dat culturen, landen en bedrijven die niet in kennis investeren ophouden te bestaan, vaak sneller dan gedacht.’ Uiteraard wil Pechtold een rigoureuze omslag maken. Maar dan is het zaak voor D66 om de ‘gunstige publieke opinie te verzilveren.’
Pechtold wees niet alleen op de tekortkomingen van het kabinet. Hij stelde ook vast dat de universiteiten er zelf niet voldoende in slagen om de ‘man of vrouw in de straat’ en de politiek te overtuigen van het belang van investeren in kennis. Terwijl andere sectoren, zoals de bouw en de banken, wel succesvol zijn in het lobbyen.’ Kortom de academie moet zichzelf beter gaan verkopen.
Ook vindt Pechtold dat Nederland ‘niet te veel universiteiten heeft. Maar wel te veel universiteiten die hetzelfde doen.’
Er werd niet alleen gesomberd in de Pieterskerk. Van der Heijden presenteerde het nieuwe Instellingsplan van de universiteit dat de optimistische titel Inspiratie en Groei heeft meegekregen. In dit plan wordt in grote lijnen geschetst welke koers de universiteit de komende vier jaar wil varen. Leiden wil graag door het starten van een aantal nieuwe opleidingen het marktaandeel van de universiteit te vergroten. Ook moet het studiesucces worden verbeterd. Verder moeten er meer buitenlandse studenten naar Leiden worden gelokt. Leidse studenten en wetenschappers dienen zich meer internationaal oriënteren en vaker interdisciplinair onderzoek op poten zetten. De academicus zal meer dan ooit een ondernemer moeten worden.
Een voorbeeld van de moderne wetenschapper zoals de universiteit die graag ziet, is Eveline Crone, hoogleraar ontwikkelingspsychologie. Zij is verbonden aan Leiden Institute for Brain and Cognition (LIBC). Een instituut waarin vier faculteiten en het LUMC samenwerken en onderzoek doen naar gedrag en de werking van hersenen. Crone is vooral bekend van haar onderzoek naar het brein van pubers. In het mede door Crone net opgericht LIBC-Junior wordt onderzoek gedaan naar hersenen die nog in ontwikkeling zijn. Crone presenteerde een nieuwe website www.kijkinjebrein.nl
die bedoeld is om jongeren te informeren over de werking van hun brein en het onderzoek naar hersenen.
‘Er is wel materiaal voor ouders en scholen’, zei Crone ‘Maar voor jongeren was er nog niets. Daar wilden wij graag verandering in brengen.’ Ook de student met de internationale oriëntatie kwam aan bod. Jaap Jonkers is voorzitter van de Students in Free Enterprise (SIFE) Leiden. SIFE ondersteunt over de hele wereld ontwikkelingsprojecten. Studenten gingen bijvoorbeeld naar Madagaskar om daar Life Skills Trainingen op te zetten voor een groep jonge gedetineerden. Na het volgen van deze training maken deze jongeren meer kans op een baan als ze weer vrij komen.
