Mare Nummer 14     04 december 2008

14
Karel van het Reve (rechts) met vrienden Jan Meijer en Tom Eekman ca. 1952.
Halfgod Karel is niet voor watjes
Verzameld werk van de scherpste tong van Leidse universiteit brengt veel ongepubliceerds

Morgen verschijnen de eerste twee delen van het verzameld werk van Karel van het Reve, slavist, broer van, maar vooral sprankelend en messcherp essayist. Maar hoe groot is het erosiegevaar?

DOOR THOMAS BLONDEAU Nog één boek wil schrijver A. F. Th. van der Heijden toevoegen aan zijn cyclus De tandeloze tijd. Dan kan hij dat deel van zijn oeuvre als een ‘grafsteen’ over zich heen trekken, zei hij ooit in het programma Pauw&Witteman. In zijn woordgebruik verraadde de schrijver de tragiek die soms kleeft aan een reeks dikke boeken. Ze imponeren door hun gewichtigheid maar lopen tegelijk het gevaar steeds minder gelezen te worden. Sommige lezers weifelen soms voor ze aan een hele reeks beginnen. Alsof ze bang zijn ze allemaal op hun kop te krijgen als ze voorzichtig aan de rug van het eerste deel pulken.

Dergelijke watjes hebben aanstaande vrijdag niets te zoeken in de boekhandel Kooyker. Want daar worden de eerste twee delen van het verzameld werk van Karel van het Reve gepresenteerd. Van het Reve (1921-1999), de broer van volksschrijver Gerard Reve, was van 1957 tot 1983 hoogleraar Slavische letterkunde aan de Universiteit Leiden. Zijn werk De geschiedenis van de Russische literatuur geldt nog steeds als een voorbeeld voor een studie die zowel voor leken als vakgenoten van belang is.

Maar dat zijn geschriften tien jaar na zijn dood in zeven delen dundruk verschijnen, zal in belangrijke mate liggen aan zijn werk als essayist. In een soms vileine, vaak ironische stijl attaqueerde hij dikdoenerij en radicalisme. Daarnaast schreef hij twee romans, reisverslagen en was een tijdlang correspondent in Rusland voor Het Parool. Het verzamelde werk zal in zijn geheel voor een derde bestaan uit een nog niet eerder gepubliceerd werk.

Deel 1 bestaat uit een aantal biografische teksten uit de oorlogsjaren, zijn scriptie, zijn dissertatie, journalistieke stukken en lezingen. Deel 2 bevat zijn romans, een reisverslag, een essaybundel en stukken uit zijn correspondententijd.

Het werk kan verschijnen dankzij een stichting die in het leven is geroepen met als doel geld bijeen te brengen voor deze editie. Op karelvanhetreve.nl kunnen donateurs zich nog steeds aanmelden. Daar valt ook te lezen dat ‘verzoeken om steun van het Huygensinstituut, dat onder de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) ressorteert en het werk van auteurs als Gorter, Elsschot en Hermans bezorgt, werden afgewezen (iets dat door velen werd toegeschreven aan de leesbaarheid en het ontbreken van gewichtigheid in Van het Reves werk).’

Zou dat nu echt de reden zijn geweest? Is Elsschot minder leesbaar of gewichtiger? Bewonderaar Arnon Grunberg schreef ter gelegenheid van de uitgave het essay Karel heeft echt bestaan. Hij schrijft daarin dat wij af en toe aan Van het Reve mogen refereren als halfgod ‘maar niet vaker dan drie keer per jaar’.

De stichting heeft overigens een sympathiek initiatief waarbij het mogelijk is de zeven delen te ‘adopteren’. U betaalt, geeft aan in welke openbare of schoolbibiotheek het moet terecht komen en de stichting zorgt daarvoor.

Wat zal de geïnteresseerde scholier die de dikke delen openslaat, tegenkomen? Zeer goed geschreven stukken. De stijl is onaangetast, evenals de scherpte en de humor. Maar het is onvermijdelijk dat sommige van de essays gedateerd zijn. Zijn scherpe aanvallen op literatuurwetenschap en evolutieleer zijn nog steeds vermakelijk. Maar ze zijn weinig relevant. Schrijver Maarten ’t Hart die zichzelf een bewonderaar noemt, acht Van het Reve tijdens die afbrandstukken ‘eerder een superieure cabaretier dan een geleerde professor’.

Nee, het is geen dikke moppentrommel die Van het Reve nalaat. Maar of veel scholieren het geadopteerde werk nog kunnen smaken, moet blijken.


Karel van het Reve, Verzameld werk, Van Oorschot, Deel 1 (1932-1958), 756 pgs. € 39,-/Deel 2 (1959-1968), 960 pgs., € 45. Presentatie: vrij 12 december in Selexyz Kooyker, Breestraat 93, 20 u.


Deel op Facebook

Tweet
Deel op Facebook