Mare Nummer 10     13 november 2008

10
Als het aan Leidse beleidsmakers ligt wordt straks alleen nog de Reader’s Digest-versie van de evolutietheorie van Charles Darwin (1809–1882) onderwezen.
Darwin enkel nog voor dummies
Biologie studeren doe je niet (meer) in Leiden

Uitgerekend nu er in Leiden een Nationaal Centrum voor Biodiversiteit komt, dreigt bij biologie de theoretische basis te worden wegbezuinigd. Het wordt tijd voor een nationaal reddingsplan, schrijft Jacques van Alphen, anders gaat een generatie van excellente jonge evolutiebiologen verloren.

Als op 12 februari volgend jaar overal in de wereld de 200ste verjaardag van Charles Darwin wordt gevierd, dan wordt er in Leiden gerouwd om de verliezen die de evolutionaire biologie daar moet incasseren: de tweede reorganisatie in zes jaar voorziet vooral in bezuinigingen op de evolutionaire richtingen en spaart het onderzoek aan moleculaire mechanismen.

De theoretische biologie, de dierenecologie en een deel van de organismale zoölogie dreigen nu te verdwijnen en daarmee zal Leiden veel van zijn aantrekkelijkheid als opleiding verliezen. De beleidsmakers in Leiden schijnen te zijn vergeten dat de centrale theorie in de biologie, de evolutietheorie, behalve over erfelijke variatie ook over natuurlijke selectie gaat. Het onderzoek naar en onderwijs over selectie en adaptatie vindt met name plaats in de groepen die nu zijn genomineerd om te verdwijnen.

Hoe selectie werkt in gestructureerde populaties en waarom en wanneer op welke eigenschappen wordt geselecteerd, zijn vragen die alleen beantwoord kunnen worden als men beschikt over de geavanceerde theoretische gereedschappen om daar aan te rekenen. Straks zal in Leiden niemand meer zijn die populatiegenetica, adaptive dynamics of geavanceerde speltheorie kan onderwijzen en wordt het onderwijs noodgedwongen een Reader’s Digest-versie van de evolutietheorie. De sectie evolutiebiologie, die niet bedreigd wordt met opheffing, werkt vooral aan evolutionaire ontwikkelingsbiologie en veroudering en mist de bovengenoemde theoretische expertise.

Ook zal er binnen de biologie straks niemand meer zijn die statistiek kan onderwijzen. Straks zullen MSc-studenten en aio’s elders hun adviezen moeten vragen over de analyse van hun gegevens en hun experimenten moeten opzetten zonder de adviezen van biologen die zowel inzicht hebben in de biologische vraagstelling als in de statistische modelvorming. Dat zal leiden tot kwaliteitsverlies in het onderzoek.

De wens om in de toekomst het onderzoek te beperken tot een beperkt aantal modelsoorten maakt het er niet beter op: de gekozen soorten zijn minder geschikt als model voor de meeste evolutionaire vraagstellingen, want, om enkele voorbeelden te noemen, voor problemen zoals co-evolutie, adaptieve radiatie, evolutionaire wapenwedlopen en seksuele conflicten bestaan veel betere modelsystemen. De keuze voor slechts enkele modelsoorten maakt het bovendien onmogelijk om vergelijkend onderzoek te doen, en dat is één van de belangrijke methoden van onderzoek in de evolutiebiologie.

In een tweede versie van het reorganisatieplan wordt nu bovendien gesteld dat ‘in het IBL onderzoeksgerelateerd onderwijs zal gegeven worden op het niveau van het molecuul tot en met het niveau van het individu’ terwijl de niveaus hoger dan het individu (populaties, interacties tussen soorten in levensgemeenschappen) juist essentieel zijn voor een goed begrip van evolutionaire processen.

De keuze van de Leidse beleidsmakers is paradoxaal op het moment dat juist de beslissing is gevallen het Nationaal Centrum voor Biodiversiteit in Leiden te stichten. Samenwerking met het NCB zou de Leidse biologen enorme mogelijkheden bieden tot vergelijkend evolutionair onderzoek. Hiermee loopt de Leidse biologie ook de kans mis om zich te profileren als opleiding met biodiversiteit als thema, waarin de kennis die nu wegbezuinigd dreigt te worden complementair zou zijn aan die van het op te richten NCB.

In samenwerking met het NCB zou de Leidse biologie dan een belangrijke rol kunnen spelen in het zoeken naar antwoorden op de acute problemen zoals klimaatsverandering en andere antropogene invloeden die de biodiversiteit op aarde bedreigen. Voor dergelijk onderzoek zou de Leidse biologie makkelijk voldoende externe financiering kunnen vinden.

De enige sectie uit het cluster moleculaire bioscience die ook moet verdwijnen is de metabolomics-group. Het gaat ook hier om onderzoek dat goed zou aansluiten bij dat van het NCB.

De ontwikkelingen in Leiden volgen op die in Utrecht, waar ook de evolutiebiologie is opgeheven en het statistiekonderwijs in de BSc-fase is geschrapt. Het wordt tijd dat er een nationaal plan komt voort de biologie in Nederland, anders is er straks een verloren generatie van excellente jonge evolutiebiologen, terwijl de biologie aan de Nederlandse universiteiten ontdaan zal zijn van haar theoretische basis. Het laatste is ondenkbaar in de fysica en de astronomie. Het zou ook ondenkbaar moeten zijn in de biologie.


Jacques van Alphen is hoogleraar dierenecologie



Deel op Facebook

Tweet
Deel op Facebook