Mare Nummer 26     10 april 2008

26
Het Haagse Laakkwartier in november 2004, kort nadat terreurverdachten Ismail A. en Jason W. waren opgepakt.
FOTO: Taco van der Eb
RaRa en Al Qaeda: zoek de verschillen
Historici houden symposium over terrorisme in Nederland

Aanslagen van RaRa, MaF en Rode Jeugd leidden in Nederland de laatste 35 jaar tot 28 doden. Leidse historici wijden volgende week een symposium aan wat toen ‘politiek gewelddadig activisme’ heette.

DOOR VINCENT BONGERS Angst voor aanslagen, inlichtingdiensten in opperste staat van paraatheid. Terrorisme beheerst sinds 11 september 2001 media en politiek.

Een blik op de Nederlandse geschiedenis van de laatste 35 jaar geeft echter een opvallend beeld: RAF, ETA, IRA, RaRa en MaF. Het is zomaar een greep uit de lijst van organisaties die sinds 1970 aanslagen hebben gepleegd op Nederlands grondgebied. De balans: 28 doden in 35 jaar.

De jaren zeventig waren veruit het bloedigste decennium. Toch werd er toen door de overheid uitermate voorzichtig omgesprongen met de term terrorisme. Ook op juridisch gebied veranderde er niets. Pas na de moord op Theo van Gogh in 2004 is speciale wetgeving gekomen met betrekking tot terrorisme.

Op het symposium ‘Historisch Terrorisme’ op 16 april (georganiseerd door alumnivereniging VoGeL en Leidschrift) zal onder andere worden ingegaan op de verschillen en overeenkomsten tussen toen en nu.

‘Vanuit de geschiedenis kunnen zeker voorwaarden aangegeven worden waaronder groepen en individuen radicaliseren en er terroristische aanslagen plaats kunnen vinden, zegt een van de sprekers, dr Beatrice de Graaf. Ze is verbonden aan Centrum voor terrorisme en contraterrorisme van de Campus Den Haag/Universiteit Leiden. ‘Maar terugredeneren vanuit de huidige situatie naar bijvoorbeeld het terrorisme van de jaren zeventig is lastiger. We moeten uitkijken om simpelweg kaders van nu toe te passen op de situatie van vroeger. Activiteiten van groepen als Revolutionaire Anti-Racistische Actie (RaRa) en de Rode Jeugd in de jaren zeventig werden niet gekwalificeerd als terrorisme. De Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) definieerde deze bewegingen als ‘politiek gewelddadig activisme’.

De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb) zijn nog steeds voorzichtig met de term terrorisme. ‘Daar wordt pas van gesproken van terrorisme bij geweld tegen personen’, zegt De Graaf. ‘Vooral in de politiek en media wordt het woord terrorisme te pas en te onpas gebruikt. Het wordt zelfs vaak gelijk gesteld aan ‘radicalisering’ en ‘fundamentalistische islam’. Op zich is dat vreemd. Het is niet verboden om de fundamentalistische islam aan te hangen en ook niet om te radicaliseren. Al is het wel van belang dat de AIVD dit soort ontwikkelingen in de gaten houdt.’

‘In vergelijking met de aanslagen in Madrid, Londen en New York is bijvoorbeeld de bomaanslag door (RaRa) op het huis van staatsecretaris van Justitie Aad Kosto in 1991 bijna ludiek te noemen’, zegt Joost Augustijn, docent geschiedenis en een van de organisatoren van het symposium. Kosto, die met teruggevonden kat in de armen rondwandelt in de tuin van zijn zwaar gehavende woning, was het meest treffende beeld van de aanslag. Het vormt een groot contrast met de foto’s van de aanslag op Theo van Gogh.’

‘Het moslimterrorisme maakt natuurlijk ook wel gebruik van extremere middelen’, zegt Augusteijn. ‘Mensen die zichzelf opblazen, dat fanatisme is heel beangstigend. Deze vorm van aanslagen had ook nog niet eerder plaatsgevonden op westers grondgebied. Verder is het zo dat er een beeld is van een wereldwijde organisatie die een consistente en wereldwijde bedreiging vormt voor het westen. Dat is een andere benadering dan in de periode van voor 2001. Ik vind overigens wel dat de dreiging van het moslimterrorisme wordt overdreven.’

Toch was er in de jaren zeventig wel sprake van veel geweld bij aanslagen. De radicale acties van Zuid-Molukkers voor een eigen onafhankelijke staat hadden een geheel ander karakter dan de aanslagen van RaRa in de volgende decennia. De treinkaping bij de Punt in Drenthe in 1977 is het opvallendste incident van voor 2001. De spectaculaire bestorming door mariniers, ondersteund door straaljagers, van de trein midden het weiland, kostte het leven aan zes kapers en twee gegijzelden.

‘Bewegingen als de IRA, ETA en ook de Molukkers onderscheiden zich van moslimterroristen door het feit dat ze gericht zijn op het verkrijgen van grondgebied’, zegt De Graaf. ‘Ze willen hun land terug. Organisaties als Al Qaeda streven naar een theologisch ideaal dat ze anderen willen opleggen. Wat betreft is de situatie wezenlijk anders dan in de jaren zeventig. Al wil dat niet zeggen dat de kennis die toen is opgedaan niet kan worden toegepast.’


Deel op Facebook

Tweet
Deel op Facebook