Taco van der Eb

‘Halverwege de vijftiende eeuw kocht de stad deze plek op. Er stond toen nog een herberg. Boven het water werd alvast een tijdelijke balans geplaatst, terwijl de Leidse meestersmid Samuel van Dam aan de slag ging om twee nieuwe balansen te maken. Tenminste, dat is een van de verhalen over de ontstaansgeschiedenis van de Waag’ vertelt Jos van Rooden, van het team Monumenten en Archeologie van het gemeentearchief. Het waaggebouw aan de Aalmarkt, dat in 1657 werd gebouwd, is inmiddels een van de ruim 2800 monumenten die Leiden telt. Dat de stad goed verdiende aan de belasting over de gewogen handelswaar is al te zien aan de fraaie Hollands-classicistische bouwstijl aan de buitenkant. Tijdens de Open Monumentendagen worden bezoekers ook áchter de fraaie gevel rondgeleid, waar de originele balansen nog hangen. ‘Volgens een ander verhaal hingen ze vroeger naar buiten, maar volgens mij is dat gezien de breedte van de deuren onmogelijk’, zegt Koen Brakenhoff, bestuurslid van de Stichting Open Monumentendagen Leiden na een kritische blik op de twee oudste houten balansen. Van Rooden ontdekt intussen de initialen S.V.D. in het hout. ‘Blijkbaar is het verhaal van de meestersmid wél waar!’Langs het damestoilet, vroeger het accijnskamertje, lopen de gidsen de wenteltrap op naar de Chirurgijnskamer. Van Rooden: ‘Die ruimte had niets met de waag te maken. Het was de vergaderzaal van het chirurgijnsgilde en ook werden hier vroedvrouwen opgeleid.’ Boven de schouw, versierd met allerlei wapens, hangt een schilderij van een vrouw met een zaag en een kom. ‘Wie zij is hebben we nog niet ontdekt’, vertelt Van Rooden. Naast de ingang van de zaal leidt een meterslang smal laddertje naar de zolder. Brakenhoff: ‘Het is niet superveilig, maar wel heel interessant om de bijzondere dakconstructie van de Waag van binnenuit te zien.’Terug beneden, meteen achter de Waag, is de Boterhal. Het middenschip, de zijbeuken en de achthoekige pilaren doen denken aan het interieur van een kerk. ‘Dit moest in 1659 een open marktpleintje worden, maar al tijdens de bouw besloot men een overkapping te maken. Van hout, want bij het leggen van de fundering was geen rekening gehouden met een zwaar stenen dak. Dankzij het dak waren de tonnen boter, die hier verhandeld werden, beter beschermd tegen de zon.’ De lucht van verschaald bier verraadt de huidige toepassing.Buiten wijst Van Rooden nog op de twee gebeeldhouwde reliëfs op de gevel van de Waag. Ze tonen de activiteiten die binnen plaatsvonden. ‘Als je goed kijkt zie je dat de beeldhouwer, Rombout Verhulst, heel geraffineerd meer diepte heeft gecreëerd dan er daadwerkelijk is.’ De blinde nissen naast het boterhalreliëf zijn geen dichtgemetselde ramen, voor een lager belastingtarief, maar een bewuste keuze van de architect om het gebouw levendiger te maken. Vanaf het waaghoofd ligt momenteel nog de Waaghoofdbrug naar de Subway aan de Stille Mare. Brakenhoff: ‘Die komt straks in het kader van het Aalmarktproject verderop te liggen, zoals in de oorspronkelijke situatie uit 1657. Ook de rest van de omgeving gaat in 2013 veranderen. Maar voorlopig wandel je nog zo naar andere geopende monumenten, zoals de Stadsgehoorzaal, het Stadhuis en de Marekerk.’

Feest!

Eigenlijk is het thema van de jaarlijkse Open Monumentendagen op 8 en 9 september Groen van Toen. Vanwege de jubileumeditie en omdat het landelijke thema niet verplicht wordt opgelegd heeft de Stichting Open Monumentendagen Leiden gekozen voor het thema Feest! Op www.openmonumentendagenleiden.nl zijn de ruim dertig deelnemende monumenten te vinden, evenals allerlei extra activiteiten. Ook zal er muziek te horen zijn op de monumentale feestlocaties: van concerten op monumentale rococo-orgels tot optredens van bands als Junior Eats Alone en de JFK’s in de Burcht. De Open Monumentendagen zijn gratis toegankelijk.