‘Als kind was ik gefascineerd door de architectentekeningen van mijn vader. Ik kon urenlang naar hem kijken als hij tekende. Door hem heb ik geleerd dat er zoveel meer zit achter een simpele zwarte pennenstreek.’
Nadine Chahine ontwerpt Arabische lettertypes. Het blad Fast Company zette haar op plaats 69 van de top 100 mensen die hun creativiteit gebruiken om de wereld te innoveren. Typografie is ‘de stem van de visuele cultuur’, zegt ze. ‘Krantenkoppen geven niet alleen informatie, het zijn ook de visuele weergaves van de wereld.’ Ze werkte onder meer samen met Adrian Frutiger, de typograaf van het gelijknamige lettertype, voor haar Frutiger Arabic.
Ze groeide op in Beirut, ten tijde van de burgeroorlog die van 1975 tot 1990 het land teisterde. ‘Het Arabisch kenmerkt zich door verschil. In Libanon spreken we niet allemaal dezelfde taal, maar de geschreven taal is hetzelfde.’ Daarom is het belangrijk een kwalitatief hoogstaand lettertype voor het Arabische schrift te ontwikkelen. ‘Een lettertype moet goed ontworpen en getekend zijn, maar het moet ook technisch werken. Kijk naar een krant, een boek of een bruiloftsuitnodiging. Die hebben allemaal bepaalde conventies, en die spelen door in het ontwerp van het lettertype. Een metalband kiest als logo niet zo snel voor een lettertype dat op een handschrift lijkt, omdat daar een andere energie in zit. Zie het zo: als je naar een vergadering gaat doe je ook geen bikini aan.’
Bij het ontwerpen van lettertypes zijn deze conventies meer verborgen. ‘Maar omdat de gemiddelde lezer ze toch onbewust oppikt, moet je daar als typograaf goed rekening mee houden.’ Voor haar PhD-onderzoek aan de Universiteit Leiden, dat ze bij beroemde typograaf Gerard Unger doet, onderzocht Nadine het effect van letterontwerp op lezen.
‘Daarvoor heb ik de met een speciale camera oogbewegingen gemeten tijdens het leesproces. Verder heb ik een aantal Arabische lettertypes met toenemende complexiteit ontwikkeld (zie illustratie) en die aan studenten in Beirut laten lezen. De complexiteit zit ‘m in hoe de letters aan elkaar vast zitten. Soms lijkt het alsof ze over elkaar heen buitelen, in plaats van naast elkaar zitten. Wat gebeurt er tijdens het leesproces: hoe lazen ze, hoe lang bleven ze op één woord hangen, hoe vaak herlazen ze woorden? Hoe kan letterontwerp lezen beïnvloeden? Voor Latijnse lettertypes is al wel veel onderzoek gedaan, maar voor Arabische lettertypes nog niet. Dit opent wellicht deuren naar verder onderzoek. Typografie geneest dan geen kanker, maar het verrijkt wel de wereld.’