Geen commentaar: Hij is niet alleen

Door Bart Braun

Gaat u maar rustig slapen, beste lezer. Het eerste tussenrapport over de fantaserende Tilburgse hoogleraar Diederik Stapel is uit, en het is allemaal alleen zijn schuld. Ja, de commissie-Levelt geeft de onderzoekscultuur een veeg uit de pan.

Niemand op de vakgroep wist dat de promovendi niet zelf hun data verzamelden. Promotiecommissies die nota bene als taak hebben om dat te controleren, namen het aan. Peer reviewers bij tijdschriften lieten de artikelen doorglippen, ondanks aantoonbare vaagheden in Stapels werk. Er was al twee keer eerder melding gedaan bij collega’s van Stapel over hoe verdacht mooi en significant alles toch was, en daar is niets mee gebeurd. Foei, foei, foei jongens, voortaan beter je best doen. Maar: ‘Met de analyse van deze falende kritiek wordt geenszins geïmpliceerd dat er onder genoemde personen of instanties medeschuldigen zijn aan de fraude.’ Alleen Stapel moet hangen. Universiteiten waar hij werkte, hebben aangifte gedaan wegens valsheid in geschrifte of overwegen zijn doctorstitel in te trekken.

En terecht. De politicus mag kakelen, de godsdienstmensen mogen orakelen, maar de wetenschap dankt haar autoriteit aan het feit dat de met de wetenschappelijke methode bereikte gegevens falsifieerbaar en toetsbaar zijn. Over wat de data betekenen, kunnen de meningen verschillen en over de manier waarop de data binnen zijn gehaald, vecht men elkaar graag de tent uit. Het publiek moet er echter op kunnen vertrouwen dat de data zelf niet berusten op de leugens van een academische Baron von Münchhausen.

Als Stapel is opgeknoopt aan de galg van de wetenschappelijke woede, rest echter de vraag wat de wetenschap nu verder moet. Wetenschappers schilderen Stapel graag af als een alleenstaand geval, maar dat is hij niet. Uit anonieme enquêtes onder wetenschappers komen schokkende cijfers: tachtig procent is bereid te liegen, en één op de vijftig had dat al eens gedaan. Een derde van de ondervraagden had wel eens een onwelgevallig datapuntje weggemoffeld. Het aantal retractions is de afgelopen jaren veel sneller gestegen dan het aantal wetenschappelijke publicaties, maar nog niet zo snel dat het ook klopt met die één op de vijftig liegende wetenschappers.

‘De wetenschap is zelfreinigend gebleken’, verklaarde commissievoorzitter Pim Levelt. De aanbevelingen om herhaling te voorkomen zijn dan ook homeopathisch van aard. Elke promovendus moet twee begeleiders hebben. De ruwe data moet bewaard en openbaar – maar dat moest van NWO ook al (zie pag. 3). Niet dat iemand ernaar gaat kijken. De checks and balances zijn er wel, maar ze werken niet als wetenschappers ze als tijdverspilling beschouwen.

Als elf mensen goed kunnen voetballen, dan hebben we ineens allemaal gewonnen. Maar als wetenschappers verkeerd handelen, dan zijn dat gekke eenlingen, die helemaal alleen fouten begingen en helemaal alleen straf krijgen. Zo blijven de Stapels komen, natuurlijk.

Deel dit bericht: