IN MEMORIAM - MARE 10, 13 november 2003

In memoriam

prof. dr. B.C. Damsteegt (1915-2003)

Op 26 oktober 2003 overleed prof. dr. B.C. Damsteegt, die vanaf 1955 tot 1981 aan de Leidse Letterenfaculteit werkzaam was: aanvankelijk als docent spraaktechniek en didactiek van het Nederlands, vervolgens als wetenschappelijk hoofdmedewerker taalkunde en vanaf 1968 in de dubbelfunctie van directeur van het Talenlaboratorium en lector, later hoogleraar, Nederlandse taalkunde.

Toen Kees Damsteegt in 1934 Nederlandse taal- en letterkunde ging studeren in Leiden, had hij het leraarschap als toekomstbeeld voor ogen. Docent Nederlands werd hij inderdaad, aan het Gymnasium Haganum, waar hij zich naast zijn lessen inzette voor toneel- en muziekactiviteiten. Klassieke muziek had zijn hart: hij zat graag achter zijn vleugel, die hij op hoog niveau bespeelde en het luisteren naar muziek was voor hem een intense beleving. Docent werd hij ook aan de School voor Taal- en Letterkunde te Den Haag, waar hij vele jaren MO-studenten de finesses van tekstinterpretatie bijbracht. Vooral zeventiende-eeuwse teksten hadden zijn belangstelling en het is dan ook niet verwonderlijk dat het zeventiende-eeuws een belangrijk onderdeel van zijn onderwijstaak werd, toen hij voor Nederlandse taalkunde aan de Leidse universiteit werd aangesteld. Terwijl vanaf 1968 een groot deel van zijn tijd in beslag werd genomen door het opzetten en runnen van een, voor Leiden nieuw, Talenlaboratorium, bleef hij ook in de universitaire omgeving een voortreffelijk docent. Typerend voor hem is dat hij voor bepaalde studenten die moeite hadden om zich het zeventiende-eeuws eigen te maken, niet de normen verlaagde, maar extra hulp bood om hen verantwoord tot een voldoende te kunnen brengen. In filologische onderzoeksgroepen kwam zijn nauwgezet vakmanschap naar voren, waarmee hij studenten wist te stimuleren om het uiterste te geven in het gezamenlijk exploreren van een Middelnederlandse of Vroegnieuwnederlandse tekst. Daar ontdekten studenten ook zijn speciale gevoel voor humor en zijn oprechte belangstelling voor anderen.
Het taalkundig analyseren van oudere teksten, dat een belangrijke plaats innam in zijn onderwijs, stond ook centraal in zijn onderzoek. Dat onderzoek leverde niet alleen artikelen over syntactische en stilistische verschijnselen in zeventiende-eeuwse teksten op, maar bestond ook voor een belangrijk deel uit het verzorgen van tekstedities. Hier moet zijn bijdrage aan het verzameld werk van Gerbrand Adriaensz. Bredero, de wetenschappelijke standaardeditie uit de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw, genoemd worden. Een andere, bepaald indrukwekkende prestatie was zijn werk aan de KNAW-uitgave van de, voor wetenschapshistorici zo belangrijke, briefwisseling van Antoni van Leeuwenhoek, een onderneming die hij, na enkele decennia Leeuwenhoek-activiteit, heeft kunnen voltooien. Heel bijzonder is dat bijna zestig jaar na zijn promotie zijn proefschrift in een tweede, door hemzelf herziene druk opnieuw is gepubliceerd. In januari 2001 bracht de KNAW zijn Nieuwe spiegel der zeevaart. Beknopte historische atlas van de Europese kusten met de oude Nederlandse namen uit op nadrukkelijk verzoek van historici, die nog steeds zo intensief gebruik maken van dit standaardwerk over plaatsnamen op zeekaarten dat een heruitgave gewenst was. Wie kan erop bogen dat zijn of haar proefschrift zo de tand des tijds doorstaat?
Dat vreugdevolle resultaat heeft Kees Damsteegt in zijn persoonlijk leven kunnen delen met Willeke, zijn (tweede) vrouw, met wie hij na het overlijden van zijn eerste echtgenote nog gelukkige jaren heeft gekend en die hem ook de moeilijke periode waarin zijn lichaam steeds meer verzwakte, (in zijn eigen woorden) "in alles zo trouw en liefdevol heeft bijgestaan". In die laatste levensfase bleef hij zichzelf in zijn reacties en zijn belangstelling voor mensen in zijn omgeving. Hij behield de regie: de crematieplechtigheid droeg geheel zijn signatuur met door hemzelf gekozen muziek, enkele woorden ter nagedachtenis en de voordracht van Constantijn Huygens‘ treffende Op mijnen geboort-dagh. Zo hebben wij afscheid genomen van Kees Damsteegt, een voortreffelijk docent, een nauwgezet wetenschapper en vooral een integer en oprecht mens die met gevoelens van warmte en respect in onze herinnering zal voortleven.

Marijke van der Wal, Opleiding Nederlandse taal en cultuur, oud-student en oud-collega
(met dank aan Cor van Bree, Damsteegts opvolger als hoogleraar Nederlandse taalkunde en Leo van Maris, opvolger op het Talenlaboratorium).