BIBLIOTHEEK LEIDEN - MARE 15, 13 december 2001
De Leidsche Gifmengster
Vraag een willekeurige Leidenaar naar de naam van een seriemoordenaar en de kans is groot dat hij met Amerikaanse voorbeelden als Ted Bundy of Jeffrey Dahmer komt. Niet verwonderlijk aangezien de term 'serial killer' uit de VS stamt en het fenomeen vooral daar lijkt voor te komen. Toch hoeven we niet ver te zoeken om een heuse seriemoordenaar te vinden: Maria Catharina van der Linden-Swanenburg (1839-1915), beter bekend onder de naam 'goeie Mie' of 'de Leidse gifmengster', kon zich moeiteloos met bovengenoemde lieden meten. Met haar misdaden bracht deze vrouw het Leiden van 1883 in rep en roer
In de reeks Leidse Verhalen (andere delen gaan onder meer over Jan Steen en – jawel – de Zangeres Zonder Naam) is er nu een nieuw boekje uit over 'goeie Mie', die 27 mensen vergiftigde, in de meeste gevallen met dodelijk resultaat.
Waar Maria 'Mie' van der Linden ook kwam, overal deed deze Leidse vrouw klusjes, paste op de kinderen of deed de was. Door deze grote hulpvaardigheid, waaraan ze ook haar bijnaam ‘goeie Mie’ dankte, bouwde ze een grote kring aan kennissen, buren en vrienden op. Dat er regelmatig doden en zieken onder hen te betreuren waren, viel niemand op. Dat Mie al haar kennissen aanraadde een begrafenisverzekering af te sluiten en zo nodig zelf de contributie van 7,5 cent per week voor haar rekening nam, bleef ook onopgemerkt.
Pas toen drie familieleden van Mie - haar zus, zwager en hun zoon Hendrik - in december 1883 overleden en Mie vlak voor hun dood nog bij hen was gesignaleerd, ging er bij de 26-jarige koopman Izak Ouwerkerk, een ander familielid van Mie, een lampje branden. 'Goeie Mie' werd gearresteerd en niet veel later kwam de omvang van de zaak aan het licht.
Niet alleen bleek Mie begrafenisverzekeringen te regelen voor familie en bekenden, ook sloot ze verzekeringen af zonder dat de betrokkenen daar kennis van hadden. Deze praktijk was in de negentiende eeuw niet verboden. Vervolgens strooide Mie korrels arsenicum in de koffie, melk of erwtensoep van de door haar verzekerden. Na hun dood inde ze het verzekeringsgeld, meestal zo`n vijftig gulden.
De politie begon een letterlijk diepgravend onderzoek. Zestien lijken werden opgegraven, die vervolgens door de Leidse hoogleraren Zaaijer en De Koning in het Anatomisch Kabinet op sporen van vergif werden onderzocht. Beide heren hadden het er zo druk mee dat hun colleges er bij inschoten, zo meldde het Universiteitsverslag over het jaar 1883-1884. Het onderzoek leidde tot een rapport van 200 bladzijden, waarin stond dat alle lijken sporen van arsenicum bevatten.
Uiteindelijk kon het proces tegen 'Goeie Mie' pas in 1885 beginnen. Onder belangstelling uit binnen- en buitenland werd Mie voorgeleid aan het Haagse gerechtshof. Dat veroordeelde haar tot levenslange gevangenis. Het pleidooi van haar advocaat mr. C.A.Vaillant dat Mie ontoerekeningsvatbaar en ‘erreur de la nature’ was, mocht niet baten. Het enige wat de rechters constateerden was ‘dat haar godsdienstig gevoel niet voldoende ontwikkeld is om weerstand te bieden aan haar zwakheid.’
Hoewel het boekje over Goeie Mie zeker de moeite waard is, valt er toch nog wel het één en ander op aan te merken. Allereerst het miniformaat: niet alleen is het moeilijk vasthouden voor personen boven de twaalf jaar, ook de foto`s van personen en documenten komen niet uit de verf. Nu is dit door de lage prijs van f 14,95 een overkomelijk bezwaar. Erger is dat auteur Ingrid Moerman nogal eens verwarring schept doordat ze enerzijds zeer gedetailleerde informatie geeft, maar zich daarin wel slordigheden permitteert. De lezer raakt hierdoor de draad van het verhaal kwijt. Wel bijzonder interessant is de berichtgeving uit de media, die in het boekje zijn opgenomen. Zo kunnen we lezen dat het proces tegen Mie leidde tot discussies over herinvoering van de doodstraf: ‘stuitend dat monsters (…) door de maatschappij levenslang gevoed, onderhouden en beschermd worden’, zo meldde dagblad De Tijd
Hoe ging het overigens verder met ‘Goeie Mie’? Die stierf na een langdurig ziekbed op 11 april 1915 in de vrouwengevangenis van Gorinchem.
David Bremmer
Gif als goede gave, Maria Catharina van der Linden-Swanenburg, Goeie Mie (1839-1915) door Ingrid Moerman, prijs f 14,95.
